9. දීපවිමානවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

9. දීපවිමාන වර්ණනා

අභික්කන්තෙන වණ්ණෙන යනුවෙන් දීප විමාන වස්තුව ආරම්භ වේ. එහි උත්පත්ති කථාව කෙසේද යත්? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර වාසය කරන කල්හි පොහෝ දිනයෙහි බොහෝ උපාසකවරු පෙහෙවස් සමාදන් වී පෙරවරුවෙහි සම්පත් ඇති පරිද්දෙන් දන් දී කල්තබාම අහර ගෙන සුදුවත් හැඳ, සුදු උතුරු සළු දරා ගඳමල් ආදිය ගත් අත් ඇත්තාහු පස්වරුවෙහි විහාරයට ගොස් මන වඩන්නා වූ භික්‍ෂූන් ඇසුරුකොට සවස්කල්හි ධර්ම ශ්‍රවණය කරත්. විහාරයෙහිම වසනු කැමති ඔවුන් ධර්ම ශ්‍රවණය කරන කල්හිම හිරු අවරට ගියේ අඳුරු වූයේය. එහිදී එතරා (නම් ගොත් ආදියෙන් අප්‍රසිද්ධ වූ) ස්ත්‍රියක් දැන් පහන් දැල්වීම සුදුසු යයි සිතා, පහන් දැල්වීමට අවශ්‍ය දේ තම නිවසින් ගෙන්වා පහන් දල්වා ධර්මාසනයට ඉදිරියෙන් තබා ධර්ම ශ්‍රවර්ණය කළාය. ඕ තොමෝ ඒ ආලෝක දානයෙන් සතුටු වී ප්‍රීති සොම්නස් උපදවා වැඳ තමාගේ නිවසට ගියාය. ඇය පසුකලෙක කලුරියකොට තව්තිසා භවනයෙහි (සිතූ පැතූ දේ ලබාදෙන බැවින්) ජෝතිරස නම් වූ විමානයෙහි උපන්නාය. අතිශයින් ආලෝකය විහිදුවන්නා වූ ඇගේ ශරීර ශෝභාව අන් දෙවිවරුන් අභිබවා දස දිසාවන් බබුලුවමින් පවතී. ඉක්බිති එක් දිනයෙක ආයුෂ්මත් මහා මෞද්ගල්‍යායන තෙරණුවෝ දිව්‍යලෝක චාරිකාවෙහි යෙදෙන්නාහු සඳු මෙන් ද හිරු මෙන් ද දස දිසාවන් බබුලුවමින් දහසක් අප්සරාවන් පිරිවරකොට සිටි ඒ දෙව්දුව දැක, පහත සඳහන් ගාථා සතරෙන් ප්‍රශ්න කළහ.

අභික්කන්තෙන වණ්ණෙන යා ත්‍වං තිට්ඨසි දෙවතෙ ඔභාසෙන්ති දිසා සබ්බා ඔසධී විය තාරකා

කෙන තෙ තාදිසො වණ්ණෙ කෙන තෙ ඉධ මිජ්ඣති උප්පජ්ජන්තිච තෙ භොගා යෙකෙචි මනසො පියා

කෙන ත්‍වං විමලොභාසා අතිරොචසි දෙවතෙ කෙන තෙ සබ්බ ගත්තෙහි සබ්බා ඔභාසතෙ දිසා

පුච්ඡාමි තං දෙවි මහානුභාවෙ මනුස්සභුතා කිමකාසි පුඤ්ඤං කෙනාසි එවං ජලිතානු භාවා වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී’ති

යනුවෙන් ගාථා සතරකින් ප්‍රශ්න කළහ.

සා දෙවතා අත්තමනා මොග්ගල්ලානෙන පුච්ඡිතා පඤ්හං පුට්ඨා වියාකාසි යස්ස කම්මස්සිදං ඵලං

අහං මනුස්සෙසු මනුස්ස භූතා පුරිමාය ජාතියා මනුස්ස ලොකෙ තමන්‍ධ කාරම්හි තිමීසි කායං පදීම කාලම්හි අදං පදීපං

යො අන්‍කාරම්හි තිමීසි කායං පදීප කාලම්හි දදාති දීපං උප්පජ්ජති ජොතිරසං විමානං පහූත මල්‍යං බහුපුණ්ඩරීකං

තෙන මෙ තා තිසො වණ්ණො තෙන මෙ ඉධ මිජ්ඣති උප්පජ්ජන්තිච මෙ භොගා යෙ කෙචි මනසො පියා

තෙනාහං විමලොභාසා අතිරාචාමි දෙවතා තෙන මෙ සබ්බ ගත්තෙහි සබ්බා ඔභාසතෙ දිසා

අක්‍ඛාමි තෙ භික්‍ඛු මහානුභාව මනුස්සභුතා යමකාසි පුඤ්ඤං තෙනම්හි එවං ජලිතානුභාවා වණ්ණො ච මෙ සබ්බදිසා පභාසතී’ති විස්සජ්ජෙසි

යනුවෙන් පිළිතුරු වශයෙන් කීවාය.

අභික්කන්තෙන මෙහි අභික්කන්ත ශබ්දයයි. ‘අභික්කන්තා භන්තෙ රත්ති නික්‍ඛන්තො පඨම භාගො’ (=ස්වාමීනි, රාත්‍රිය ඉකුත්විය. පළමු යාමය නික්ම ගියේය) යන ආදියෙහි අභික්කන්තෙ යන්න ක්‍ෂයවීම යන අර්ථයෙහි යෙදේ. ‘අයං ඉමෙසං චතුන්නං පුග්ගලානං අභික්කන්ත තරොච පණීත තරොච’ (මේ තෙමේ මෙම පුද්ගලයන් සිවුදෙනාට වඩා ප්‍රියජනකද, වඩා යහපත් ද වෙයි) යන ආදියෙහිදී ‘අභික්කන්ත’ යන්න සිත්ගන්නා යන අදහසෙහි යෙදේ. ‘අභික්කන්ත වණ්ණෙන සබ්බා ඔභාසයං දිසා’ (දීප්තිමත් වර්ණයෙන් සියලු දිශාවන් බබුලුවමින්) ආදී තැන්හි අභික්කන්ත යන්න බැබළීම් අර්ථයෙහි යෙදේ. මෙහිද අභිරූප (හෙවත් බැබළීම්) යන අර්ථයෙහිම යෙදේ යයි දතයුතුය. එහෙයින් ‘අභික්කන්තෙන’ යනු ඉතා කාන්තිමත්, ඉතා මනාප, ඉතා රූමත් යන අර්ථ ඇත්තේ වේ. වණ්ණෙන සමේ වර්ණයෙන්. ඔභාසෙන්ති දිසා සබ්බා සියලු දිශාවන් බබුලුවති. ඒකාලෝක කරති. කුමක් මෙන් එසේ වේද යත්, ඔසධී විස තාරකා උත්සන්න වූ ප්‍රභාවයක් මේ (තරුව) විසින් දරනු ලැබේ. නැතහොත් ඖෂධවලට බලය ලබා දේ යන්න අදහස් කොට ‘ඔසධී’ යයි ලද නම් ඇති තාරකාව යම් සේ හාත්පසින් ආලෝකවත් කරමින් සිටීද එසේම ඔබ සියලු දිශාවන් ආලෝකවත් කරමින් සිටින්නෙහිය.

සබ්බගත්තෙහි සියලු ශරීරාවයවයන්ගෙන් සියලු අංග ප්‍රත්‍යංගයන්ගෙන් බබලත්ය යන අදහසයි. මෙය හේත්වර්ථයෙහි කරණ විභක්ති වචනයකි. සබ්බං ඔභාසතෙ දිසා සියලු දස දිසාවන්ම බබුලුවයි. ඔභාසරෙ යයි ද කියත්. ඒවායේ ‘සබ්බා දිසා’ යන්න බහුවචනම යයි දැක්විය යුතුය.

පදීප කාලම්හි පහන් දල්වන කාලයෙහි. පහන් දැල්වීමට යෝග්‍ය වන අන්ධකාරයෙහි යයි යන අර්ථයයි. එහෙයින් මෙසේ කියන ලදී. යො අන්‍ධකාරිහි තිමීසිකායං මහ ගණ අඳුරෙහි යන අර්ථයයි. දදාති දීපං පහන් දල්වන්නේ හෝ වේවා, නො දල්වන්නේ හෝ වේවා, පහන් දන්දීම සිදු කරයි. පහන් උපකරණ ලැබිය යුත්තන් උදෙසා පරිත්‍යාග කරයි. උප්පජ්ජන්ති ජොතිරසං විමානං පිළිසිඳ ගැනීම් වශයෙන් ජොතිරස නම් මැණික්වලින් තැනු විමානයෙහි උපදියි. සෙස්ස කියන ලද පිළිවෙළටම වේ.

ඉක්බිති ප්‍රශ්න කරන ලද කරුණට දේවතාවිය විසින් පිළිතුරු කියනු ලැබූ කල්හි තෙරුන්වහන්සේ ඒ කථාවම අර්ථෝත්පත්ති කොට දානාදී පිළිවෙළ කථාව ඇසීම සඳහා යෝග්‍ය වූ සිතක් ද අනෙක් ලක්‍ෂණද ඇයට ඇති බව දැන (චතුරාර්ය) සත්‍යයන් ප්‍රකාශ කළ සේක. සත (දේශනාවගේ) කෙළවර පිරිවර සහිත වූ ඒ දේවතා තොමෝ සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියාය. තෙරුන්වහන්සේ එතැනින් අවුත් ඒ පුවත භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැල කළහ. භාග්‍යවත්හු එහි පැමිණි පිරිසට එම සිද්ධිය පිළිබඳව විස්තර වශයෙන් ධර්මය දේශනා කළ සේක. ඒ දේශනාව මහජනයාට ප්‍රයෝජනවත් විය. සෙසු මහජනතාව ද විශේෂයෙන් පහන් පූජාවෙහි මනාව සකසා කටයුතු කරන්නන් බවට පත් වූහ.

දීප විමාන වර්ණනාව නිමියේය.

10. තිලදක්ෂිණාවිමාන වර්ණනා

අභික්කන්තෙන වණ්ණෙන යන මේ තිල දක්‍ඛිණ විමාන වස්තුවයි. එහි උත්පත්තිය කවරේද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර ජේතවනාරාම නම් වූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද විහාරයේ වැඩවසන සමයේ එක්තරා ගර්භනී ස්ත්‍රියක්, තෙල් සිඳිනා කැමතිව, තල ටිකක් සෝදා අව්වෙහිලා වියලන්නීය. ඕ තොමෝ අවසන් වූ ආයුෂ ඇත්තෝ ඒ දවසම කළුරිය කොට නිරයේ උපදින්නට ඇගේ කර්මය ඉඩදී සිටියේය. ඇයගේ එම අකුසල කර්ම විපාකය එදින පල දෙන දවසයි. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අලුයම් වේලෙහි ලොව බලන්නේ දිවැසින් මේ ස්ත්‍රිය දුටු සේක. එසේ බලා මෙසේ සිතූහ. මෙම ස්ත්‍රිය අද කලුරියකොට නිරයේ උපදින්නීය. මම යම් හෙයකින් ඇගෙන් තලභික්‍ෂාව පිළිගෙන ඇය ස්වර්ගයෙහි ඉපදීම කරන්නේ නම් වටනේය. උන්වහන්සේ ක්‍ෂණයකින් සැවැත්නුවරින් පිටත්ව රජගහ නුවරට පිවිස පෙරවරු සමයේ හැඳ පෙරවා පා සිවුරු ගෙන රජගහ නුවර පිඬු පිණිස හැසිරෙන්නේ පැමිණ ඇයගේ ගෙදොරට වැඩම කළහ. ඒ ස්ත්‍රී තොමෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක හටගත් ප්‍රීති සොම්නසින් යුතුව වහා නැගිට ඇඳිලි බැඳ වැඳ, පිදිය යුතු අන්කිසිවක් නො දක්නී, අත් පා දොවා තල රාශිය එකතු කොටගෙන, දෝතක් ගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පාත්‍රයට පිළිගන්වා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැන්දාය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඇයට අනුකම්පා කරන්නේ සුවපත් වෙත්වා’යි වදාරා වැඩියහ. ඕ තොමෝ එදින රෑ අලුයම් වේලෙහි කළුරියකොට තව්තිසා දෙව්ලොව දොළොස් යොදුනක් වූ රත්රන් විමානයක නිදා පිබිදියාක් මෙන් උපන්නීය.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් වූ මහ මුගලන් තෙරණුවෝ පෙර සඳහන් පරිදිම දේව විමාන චාරිකාවේ සැරිසරන්නේ දහසක් දෙවඟනන් පිරිවරා මහත් වූ දේව සෘද්ධියෙන් බබළා සිටින්නා වූ ඒ දෙවඟන වෙතට වැඩම කොට,

දේවතාවියනි, ඔබ ඕසධී තාරකාව මෙන් සියලු දිසා බබළවන්නී මනා වූ රූපයෙන් සිටින්නෙහිය.

1-2. මෙබඳු වර්ණයකින් යුතුව ජෝතිමත්ව බබළන්නා වූ ශරීරයක් ද සිතෙහි සතුට ඇතිකරවන්නා වූ විවිධ සම්පත් ඇතිව ඉපදී සිටී.

3. මහානුභාව සම්පන්න වූ දේවතාවියනි! මෙවැනි දිලිසෙන ස්වභාවයක් ද යුත් වර්ණයකින් ද සියලු දිසාවන් බබුළුවන්නා වූ ප්‍රභාවයක් ද ලබන්න. මිනිසකුව සිටියදී ඔබ කළ පුණ්‍යකර්මය කුමක්ද විචාරයි.

ඕ දේවතාවිය, මුගලන් හිමියන් විසින් තමන්ගෙන් විචාරන ලද, ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු වශයෙන් තමන් විසින් කළ පින්කම් විස්තර කළාය.

මම පෙර ආත්මයේ මනුෂ්‍ය ලෝකයේ මිනිස් දුවක්වැ උපන්නෙමි.

එක් දවසක් අතිශයින් ප්‍රසන්න වූ, හදවත සිසිල් කරන්නා වූ විරාගි වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දුටිමි. ඒ දක්‍ෂිණාර්හ වූ බුදුන්වහන්සේ, ප්‍රසන්න වූ සිතින් යුතුව, තල දෝතක් දක්‍ෂිණාව වශයෙන් ගෙන මගේ දෑතින් පූජා කළෙමි. ඒ පුණ්‍යකර්මය හේතුවෙන් මෙවන් වර්ණයක් මම ලද්දෙමි. මනදොල සපුරන්නා වූ මේ භෝග සම්පත් ද ඒ පින්කම නිසාම මට උපදියි.

මහානුභාව සම්පන්න ස්වාමීනි, මනුෂ්‍ය දුවක්ව සිට එබඳු වූ යම් කුසල කර්මයක් මා විසින් කරන ලද ද ඒ පුණ්‍යකර්මයාගේ විපාකයෙන් දසදිග් බබුළුවන ස්වභාවයක් ද හාත්පස බබුළුවන වර්ණයකින් ද දිව්‍ය සම්පත්වලින් ද මා යුක්ත වූ බව පවසමි.

ඕ තොමෝ කීවාහ.

එහි ආසජ්ජ මේ ආසජ්ජ ශබ්දයයි. ආසජ්ජන තථාගතං ආදි තැන්වල ගැටුමෙහි ආයේය. ආසජ්ජ දානං දෙති ආදි තැන්වල දැකිය යුතුය. එහෙයින් ආසජ්ජා - ළඟට පැමිණ අකාමා ඕ තොමෝ වනාහී දෙය්‍ය ධර්ම වස්තුවක් පෙර වූ පරිද්දෙන් සංවිධානය කරන්නේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැපත් වූ කල්හි පවත්වන ලද තල දානය සඳහා ආසජ්ජ දානං අදාසිං අකාමා තිල දක්‍ඛිණං යන්න කීහ. සෙස්ස කී නයින් දත යුතුය.

තිල දක්‍ඛිණ විමාන වර්ණනාව නිමියේය.

11. පතිව්‍රතාවිමාන වර්ණනා

කොඤ්චා මයූරා දිවියාච හංසා යනුවෙන් පතිබ්බතා විමාන වත්‍ථු ආරම්භ වේ. එහි උත්පත්ති කථාව කෙසේද යත්? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර අනේපිඬු සිටුහුගේ ජේතවන නම් ආරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එම සැවැත් නුවරෙහි පතීව්‍රතා ධර්මය රකින, ස්වාමි පුරුෂයාට අනුව පවත්නා, ඉවසන ස්වභාවය ඇති, සැමියාට ගරුකරන, ධාන්‍ය පොතුවල කුඩු පවා අපතේ නොයවන (=හෙවත් සැමියාගේ වස්තුව රකින), පරුස වචනයෙන් තොර වූ, සත්‍යවාදී වූ, ශ්‍රද්ධා සම්පන්න වූ එක්තරා ස්ත්‍රියක් වූවාය. ඇය හැකි අයුරින් දානය ද පිදුවාය. ඕ තොමෝ කිසියම් රෝගයක් වැළඳී කලුරියකොට තව්තිසා භවනයෙහි උපන්නාය. එකල්හි පෙර පරිද්දෙන්ම දිව්‍යලෝක චාරිකාවෙහි හැසිරෙන මහ මුගලන් රහතන් වහන්සේ මහත් සම්පත්තියක් අනුභව කරන එම දෙව්දුව දැක ඇයගේ සමීපයට පැමිණියහ. දහසක් අප්සරාවන් පිරිවරා ගත් ගැල් සැටක් බර අබරණින් සැරසුණ සිරුරක් ඇති ඕ තොමෝ හිස නමා තෙරණුවන්ගේ පා වැඳ එකත්පසෙක සිටියාය. ඇය විසින් කරන ලද පින්කම් පිළිබඳව ප්‍රශ්න කරන්නා වූ තෙරණුවෝ මෙසේ කීහ.

කොඤ්චා මයුරා දිවියාච හංසා වග්ගුස්සරා කොකිලා සම්පතන්ති පුප්‍ඵාභි කිණ්ණං රම්ම මිදං විමානං අනෙක චිත්තං නරනාරි සෙවිතං

තත්‍ථච්ඡසී දෙවි මහානුභාවෙ ඉද්ධී විකුබ්බන්ති අනෙක රූපා ඉමාච තෙ අච්ඡරායො සමන්තතො නච්චන්ති ගායන්ති පමොදයන්ති

දෙවිද්ධි පත්තාසි මහානුභාවෙ මනුස්ස භූතා කිමකාසි පුඤ්ඤං කෙනාසි එවං ජලිතානුභාවා වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී’ති

සා දෙවතා අත්තමනා මොග්ගල්ලානෙන පුච්ඡිතා පඤ්හං පුට්ඨා වියාකාසි යස්ස කම්මස්සිදං ඵලං

අහං මනුස්සෙසු මනුස්ස භූතා පතිබ්බතා නාඤ්ඤමනා අහොසිං මාතාව පුත්තං අනුරක්‍ඛ මානා කුද්ධාපහං න ඵරුසං අවොචං

සච්චෙ ඨිතා මොනවජ්ජං පහාය දානෙ රතා සංගහිතත්ත භාවා අන්නඤ්ච පානඤ්ච පසන්න චිත්තා සක්කච්ච දානං විපුලං අදාසිං

තෙන මෙ තාදිසො වණ්ණො තෙන මෙ ඉධ මිජ්ඣති උප්පජ්ජන්තිච මෙ භොගා යෙ කෙචි මනසො පියා

අක්‍ඛාමි තෙ භික්‍ඛු මහානුභාවං මනුස්සභුතා යමකාසි පුඤ්ඤං තෙනම්හි එවං ජලිතානුභාවා වණ්ණො ච මෙ සබ්බදිසා පභාසතී’ති

යනුවෙන් ඒ දේවතා තොමෝ පිළිතුරු දුන්නාය.

එහි ගාථාවන්හි පද විස්තර මෙසේය. කොඤ්චා කොස්වාලිහිණියෝ. ‘කොඤ්චා’ යනු පිල් ලිහිණියෝ යයි ද ඇතැම්හු කියති. මයුරා මොණරු. දිවියා දිව්‍යානුභාවය සහිත. මේ පදය වනාහි ‘දිවියා කොඤ්චා, දිවියා මයුරා’ යන ආදී ලෙසින් පද සතර සමගම යෙදිය යුතුය. හංසා ස්වර්ණ හංසයන් ආදී හංසයන්. වග්ගුස්සරා මිහිරි ස්වරයන්. කොකිලා කාළ කෝකිල, ඵුස්ස කෝකිල යන වර්ග දෙක. සම්පතන්ති දේවතාවියගේ ප්‍රීතිය සඳහා ක්‍රීඩා කරන, ප්‍රීතිමත් කරන (=නැලවෙන) පිරිස් හාත්පසින් වෙත්. හැසිරෙත්. කොස්වාළිහිණි ආදී රූපයෙන් දේවතාවියගේ ප්‍රීතිය (=රතිය) ඇතිකිරිම පිණිස පිරිවර දේවතාවන් ක්‍රීඩා කරන්නාහ යයි ද, ප්‍රීතිමත් කරන්නාහ යයි ද යන කරුණු ‘කොඤ්චා’ යන ආදියෙන් කියන ලදී. පුප්ඵාභි කිණ්ණං ගොතන ලද්දා වූ ද, ගොතනු ලැබීමෙන් තොර වූද, විවිධ වූ අගනා මල්වලින් ගැවසී ගත්. රම්මං රමණීය වූ, මනෝරම්‍ය වූ යන අර්ථයයි. අනෙක චිත්තං බොහෝ වූ උයන්, කප්රුක්, පොකුණු ආදියෙන් ද විමානයන්හි දී විශේෂ වූ බෙදීම් ආදියෙන් ද විසිතුරු වූ. නර නාරි සෙවිතං පිරිවර වූ දිව්‍ය පුත්‍රයන් විසින් ද, දිව්‍ය දුහිතෲන් විසින් ද ඇසුරු කරනු ලැබුවා වූ.

ඉද්ධි විකුබ්බන්ති අනෙක රූපා නොයෙක් රූපයක් මවා පෙන්වීමෙන්, කර්මානුභාවයෙන් සිද්ධ වූ අනේකවිධ වූ රූපයෙන් ඍද්ධිබල දක්වති. මවා පෙන්වන ඍද්ධීන් යොදමින් සිටියාය යන අදහසයි.

අනඤ්ඤමානා = පතීව්‍රතා ස්ත්‍රියනි, මැයගේ සිත සැමියාගෙන් තොරව වෙනත් අයෙකු කෙරෙහි යොමු වී නැත. (අඤ්ඤස්මිං මනො) යන අදහසින් ‘අඤ්ඤමනා’යි යන පදය සෑදේ. අන් අයකු වෙත යොමු වූ සිතක් නැත්තේය. (න+ අඤ්ඤමනා) යන අදහසින් ‘අනඤ්ඤමනා’ යන පදය සෑදේ. මගේ සැමියාගෙන් අන්‍ය වූ වෙනත් පුරුෂයකු කෙරෙහි පාපී සිතක් නො ඉපදවීමි යන අර්ථයයි. මාතාව පුත්තං අනුරක්‍ඛමානා මවක තම පුතා කෙරෙහි දයාව දක්වන අයුරින්ම මගේ සැමියා කෙරෙහි දයාව දක්වමින් සියලු සතුන් කෙරෙහි හිතවත් බවෙන් ද, සන්තාපය බැහැර කිරීමේ කැමැත්තෙන් ද දයාව දක්වමින් කුද්ධාපහං න ඵරුසං අවොචං අන් අයකු විසින් කරන ලද පීඩාවක් හේතුවෙන් කෝප වූයෙම් නමුදු මම පරුෂ වචනයක් නො කීවෙමි. පෙරලා ප්‍රිය වචනම කීවෙමි යන අදහසයි.

සච්චෙ ඨිතා සත්‍යයෙහි පිහිටියාහු යම්හෙයකින් මුසාවාදයෙන් වෙන්වීම සත්‍යයෙහි පිහිටීම නම් වේද, ඒ කිසිවක්ම සත්‍ය වචන පමණක්ම නොවේ යයි කීය. මොසවජ්ජං පහාය මුසාවාදය අත්හැර දානෙරතා දන් දීමෙහි ඇලුනාහු, කළ යුතු දෙයෙහි යෙදුණාහු යන අර්ථයයි. සංගහිතත්ත භාවා සංග්‍රහ කළ යුතු වස්තූන්ගෙන් තමාට මෙන්ම ස්වභාවයෙන්ම අන් අයට ද සංග්‍රහ කරන ස්වභාවය ඇති. කර්මඵල ඇදහීමෙන් පහන් සිතින් යුතුව ආහාර ද පාන ද සකකොට සිත් සේ දුන්නෙමි. අන්‍ය වූ ද මහත් වූ උතුම් වූ වස්ත්‍රාදිය ද දන් දුනිමි යන අදහසය. සෙස්ස පෙර කියන ලද පිළිවෙළ අනුවම වේ.

පතිබ්බතා විමාන වර්ණනාව නිමියේය.

12. ද්විතීය පතිව්‍රතා විමාන වර්ණනා

වෙළුරියත්‍ථම්භං යනුවෙන් ඇරඹෙන දෙවන පතිබ්බතා විමාන වර්ණනාවයි. එහි උත්පත්ති කථාව කෙසේද යත්? සැවැත් නුවර එක්තරා උපාසිකාවක් පතීව්‍රතාවක වී සැදැහැවත් පැහැදුණ තැනැත්තියක වූවා පිරිසිදු ලෙස පන්සිල් ආරක්ෂා කළාය. සම්පත් ඇති තරමින් දානයන් ද දුන්නාය. ඕ තොමෝ කළුරියකොට තව්තිසාවෙහි උපන්නාය. සෙස්ස යට කියන ලද පරිදිම වේ.

වෙළුරියත්‍ථම්භං රුචිරං පභස්සරං විමාන මාරුය්හ අනෙක චිත්තං තත්‍ථච්ඡසී දේවි මහානුභාවෙ උච්චාවචා ඉද්ධි විකුබ්බමානා ඉමාච තෙ අච්ඡරායො සමන්තතො නච්චන්ති ගායන්ති පමොදයන්ති

දෙවිද්ධි පත්තාසසි මහානුභාවෙ මනුස්සභුතා කිමකාසි පුඤ්ඤං කෙනාසි එවං ජලිතානුභාවා වණ්ණොච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී’ති

සා දෙවතා අත්තමනා මොග්ගල්ලානෙන පුච්ඡිතා පඤ්හං පුට්ඨා වියාකාසි යස්ස කම්මස්සිදං ඵලං

අහං මනුස්සෙසු මනුස්සභූතා උපාසිකා චක්‍ඛුමතො අහොසිං පාණාතිපාතා විරතා අහොසිං ලොකෙ අදින්නං පරිවජ්ජයිස්සං

අමජ්ජන නො ච මුසා අභාසිං සකෙන සාමිනාව අහොසිං තුට්ඨා අන්නඤ්ච පානංඤ්ච පසන්නචිත්තා සක්කච්ච දානං විපුලං අදාසිං

තෙන මෙ තාදිසො වණ්ණො තෙන ඉධ මිජ්ඣති උප්පජ්ජන්තිච මෙ භොගා යෙ කෙචි මනසො පියා

අක්‍ඛාමි තෙ භික්‍ඛු මහානුභාව මනුස්ස භුතා යමකාසි පුඤ්ඤං තෙනම්හි එවං ජලිතානුභාවා වණ්ණො ච මෙ සබ්බදිසා පභාසතී’ති

එහි (විස්තර මෙසේ වේ.) වෙළුරියත්‍ථම්භං වෛදූර්ය මැණික්වලින් කුළුණු. රුචිරං අලංකාරවත්. පභස්සරං අතිශයින් බබලන. උච්චාවචා උසස් හා පහත් විවිධ වූ යන අදහසයි.

උපාසිකා (තිසරණ) සරණාගමනයෙන් උපාසික ලක්‍ෂණයෙහි සිටියා වූ, මෙසේ කියන ලදී.

‘මහානාමයෙනි, යම් හෙයකින් ආර්ය ශ්‍රාවක තෙමේ බුදු සරණ ගියේ වේද, දහම් සරණ ගියේ වේද, සඟ සරණ ගියේ වේද මහානාමයෙනි, මෙපමණකින්ම ආර්ය ශ්‍රාවක තෙමේ ‘උපාසක’ නම් වන්නේය.

චක්‍ඛු මතො (මසැස, දිවැස, පැණැස, බුදු ඇස, සමතැස යන) ඇස් පසකින් යුක්ත බැවින් චක්‍ඛුමා නම් වූ භාග්‍යවත් බුදුරජාණන් වහන්සේට තමා මේ ආකාරයෙන් උපාසිකාවක බව කීමෙන් සිතේ පිරිසිදු බව දක්වා ක්‍රියාවන්හි පිරිසිදු බව දක්වනු පිණිස ‘පාණාතිපාතා විරතා’ (=ප්‍රාණඝාතයෙන් වෙන් වූ බව) යන ආදිය කියන ලදී. සකෙන සාමිනාව අහොසිං තුට්ඨා (=තම සැමියාගෙන්ම සතුටු වූයෙමි) යනුවෙන් වැරදි හැසිරීම්වලින් වෙන්වීම ගැන කියැවේ. සෙස්ස යට කී කරුණුවලට සමාන වන්නේමය.

දෙවන පතිබ්බතා විමාන වර්ණනාව නිමියේය.

13. ප්‍රථම සුණිසාවිමාන වර්ණනා

අභික්කන්තෙන වණ්ණෙන යනුවෙන් ආරම්භ වන්නේ සුණිසා විමාන වස්තු කථාවයි. එහි උත්පත්ති කථාව කවරේද? සැවැත් නුවර එක්තරා කුල ලේලියක් පෙරවරු කාලයේ තමන්ගේ ගෙදොරට පිඬු පිණිස වැඩි මහරහතන් වහන්සේ නමක් දැක ළයෙහි හටගත්තා වූ දැඩි සතුටු සොම්නසකින් ප්‍රීතියට පත්ව දැන් මට උසස් වූ උත්තම වූ පුණ්‍ය ක්‍ෂේත්‍රයක් එළඹ සිටියේ යයි සැදැහැයෙන් යුතුව උදේ තමන් ලත් කැවුමෙන් භාගයක් ගෙන භක්තියෙන් යුතුව තෙරුන්ට පූජා කළාය. තෙරුන් වහන්සේ එය පිළිගෙන අනුමෝදනා කොට වැඩියහ. ඕ තොමෝ ටික කලකින් කළුරිය කොට තව්තිසා දෙව්ලොව උපන්නීය. ඉතිරි සියල්ල පෙර කියන ලද පරිද්දෙනි. එහෙයින් කියන ලදී -

(යම්සේ ඕෂධී තාරකාව අනෙක් තරු පරදවා බැබළේද, ඒ සෙයින් ඔබද රූපශ්‍රී සෝභාවෙන් ද ඡවි වර්ණයෙන් ද දස දිසාවන් ඒකාලෝක කරමින් බබළයි. මෙවන් ඡවි වර්ණයක් මෙවන් සම්පත්තියක් මෙවන් විමානයක් හා ප්‍රියමනාප බවක් ලබන්නට) මහානුභාව සම්පන්න දේවතාවියනි, ඔබ මිනිස්ලොව මිනිසකුව ජීවත් වෙමින් කවර අන්දමේ කුසල කර්ම රැස් කළේ ද? පින්කම් කළේද?

ඒ දේවතා දුව මුගලන් මහ තෙරුන් විසින් තමන්ගෙන් විමසන ලද ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු වශයෙන් මේ අන්දමින් පිළිතුරු දුන්නාය.

මම මිනිස් ලොව මිනිසකුව ඉපිද මගේ ස්වාමියාගේ පියාණන්ට අයත් ගෙදර ඒ පියාණන්ගේ ලේලියක් වී ජීවත් වෙද්දී

රාගාදී කෙලෙස් රහිත ප්‍රසන්න වූ ඉරියවු ඇති හදෙහි ප්‍රසාදය ඇති කරන්නා වූ එක්තරා භික්‍ෂුවක් දුටිමි. මගේ උදේ ආහාර වේලෙන් භාගයක් මගේ දෑතින් උන්වහන්සේට පූජා කෙළෙමි. ඒ පූජාවේ අනුසස් මගින් අද නන්දන උයනෙහි සතුටින් සිටිමි.

මෙවැනි ඡවි වර්ණයක් මෙවැනි සම්පතක් මෙවැනි භවභෝග සිත සතුටින් දුන්නා වූ ඒ දාන විපාක වශයෙන් ලදිමි.

මහානුභාව සම්පන්න ඒ භික්‍ෂුවට මිනිස් දුවක් වශයෙන් දන් දී යම්කිසි පින්කමක් කළෙම් ද, ඒ පින්කමේ ඵලවිපාක වශයෙන් මේ බැබළීමද ඡවි වර්ණය ද සියලු දිසා ආලෝක කිරීමේ ප්‍රභාවය ද ලදිමි.

එහි සුණිසා යනු පුතාගේ බිරිඳයි. ස්ත්‍රියගේ සැමියාගේ පියා සසුර නම් වේ. ඔහුගේ ලේලිය ඈ සුණිසා වේ. ඒ සඳහා ‘සුණිසා අහොසිං සසුරස්ස ගෙහෙ’ යන්න කියන ලදී.

භාගඩ්ඪභාගං තමන් ලත් කොටසින් හරි අඩක්. මොදාමි නන්‍දනෙ වනෙ තෙරුන් විසින් නන්දන වනය දුටු බැවින් කීය. සෙසු ඉතිරි සියල්ල පෙර කියන ලද පරිදිය.

සුණිසා විමාන වර්ණනාව නිමියේය.

14. ද්විතීය සුණිසාවිමාන වර්ණනා

අභික්කන්තෙන වණ්ණෙන මේ දෙවෙනි සුණිසා විමාන වත්‍ථු කථාවයි. මෙහි පෙර නොකී විරූ දෙයක් නැත. අර්ථෝත්පත්තියේ කොමුපිඬු දන්දීමම විශේෂයි. එහෙයින් කියන ලදී.

දිලිසෙන වර්ණයෙන් බැබළෙන වර්ණයෙන් යම්කිසි දෙවඟනක් සිටින්නීද, ඕ ඕයී තාරකාව මෙන් දස දිසාවන්හිම බබළන්නේය.

මෙබඳු වූ වර්ණ සම්පත්තියක් කුමකින් ලැබීමද? මෙබඳු වූ සමෘද්ධ බවක් කුමකින් සිතට ප්‍රිය වූ ඔබේ සම්පත් උපදී.

මහානුභාව වූ දෙව් දියණියනි, ඔබ මිනිස්ලොව වසන සමයේ කවරනම් පුණ්‍යකර්මයක් කළේද සකල දිසාවන් එළිය කරන්නා වූ දිලිසෙන වර්ණයකින් යුතුව දැන් පවතින්නට ඔබ කළ කුසලය කුමක්ද විමසමි.

ඒ දේවතාවි, මුගලන් හිමියන් විසින් අසන ලද ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දෙමින් තමන් කළ කුසලය පවසන්නී

මම මිනිස්ලොව මිනිසකුව සිටින කාලයේ මාමාගේ ගෙයි ලේලියක්ව සිටියෙමි.

නො කැළඹුණු සිත් නමැති විල ඇති වීතරාගී වූ එක්තරා භික්‍ෂූන් වහන්සේ නමක් මා විසින් දක්නා ලදී. ප්‍රසන්න වූ සිතින් උන්වහන්සේ වඩමවාගෙන අවුත් මා ලත් ආහාර වේලෙන් භාගයක් සතුටු සිතින් මාගේ අතින් පූජා කළෙමි. ඒ කොමුපිඬු දානයාගේ ආනිසංසයෙන් අද නන්දන වනයෙහි සතුටු වෙමි. ඒ කුසල කර්මයාගේ ආනිසංසයෙන් මෙවැනි වර්ණයක් මට ඇති විය. ඒ පිනින් මෙවැනි සමෘද්ධියක් ඇතිවිය. සිතට ප්‍රිය වූ පරිභෝග වස්තූන් පහළ වේ.

මහානුභාව සම්පන්න වූ ස්වාමිනි, මිනිස් දුවක වී සිට යම්කිසි පුණ්‍යකර්මයක් මා විසින් කරන ලද්දේ නම් ඒ කුසලානිසංසයෙන් මෙබඳු වූ බැබළෙන වර්ණයකින් යුතුව සිටිමි. මගේ රූපයෙන් සියලු දිසාවන් ප්‍රභාවත් වේ.

එහි භාගං යනු කොමු පිට්ටුවෙන් භාගයක් කොමු පිඬෙන් භාගයක්. කුම්මාස පිණ්ඩං දත්‍වාන යනු එහෙයින් කියන ලදී. කුම්මාසො යනු යව කොමු යයි කියන ලදී. (යව යනු බාර්ලි නම් ධාන්‍ය වර්ගයයි. ඒ ධාන්‍ය වර්ගයෙන් සහළින් තැනූ පිට්ටු හෝ හැලප වැනි දේ අදාල නැත. කොමු පිඬුයි) සෙස්ස පෙර කී නයින්ම වේ.

දෙවෙනි සුණිසා විමාන වර්ණනාව නිමියේය.