6. ගොතමීවග‍්ගො අට‍්ඨකථා

1. ගොතමී සූත්‍ර වර්ණනාව

සවැන්නෙහි පළමු සූත්‍රයෙහි සක්කෙසු විහරති යනු පළමු ගමනින්ම ගොස් වෙසෙන සේක. මහාපජාපති යනු පුත්‍ර ප්‍රජාවට මෙන්ම දුහිතෘ ප්‍රජාවට ද උසස් බැවින් එසේ ලද නම් ඇත්තියයි, යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි යනු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කපිල පුරයට ගොස් පළමුවම නන්‍ද පැවිදි කරවූහ. සත්වැනි දිනයෙහි රහල් කුමරුන්ය. චුම්බට කලහයෙහි දී දෙනුවර වැසියන් යුද පිණිස යන කල්හි ශාස්තෲන් වහන්සේ වැඩම කොට ඒ රජවරුන් හඟවා අත්තදණ්ඩ සූත්‍රය වදාළ සේක. රජවරු පැහැදී කුමරුන් දෙසිය පණහ බැගින් දුන්නාහුය. ඒ කුමරු පන්සියය ශාස්තෲන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදි වූහ. ඉක්බිති ඔවුනට බිරින්දෑවරු හසුන් යවා (පැවිද්දට) නොඇල්ම ඉපදවූවාහුය. ශාස්තෲන් වහන්සේ ඔවුනට නොඇල්ම උපන්බව දැන ඒ පන්සියයක් තරුණ භික්ෂුන් කුණාල විලට පමුණුවා තමන් කුණාල කාලයෙහි හුන්විරූ ගල් තලාවෙහි හිඳ කුණාල ජාතක කථාවෙන් ඔවුන්ගේ නොඇල්ම දුරුකොට ඒ සියල්ලන් සෝවාන් පෙලෙහි පිහිටවූ සේක. යළි මහාවනයට ගෙනවුත් රහත් පෙලෙහි පිහිටවූහ. ඔවුන්ගේ සිත් දැනගනු සඳහා යළිඳු බිරින්දෑවරු හසුන් යැව්වාහුය. ඔවුහු අපි ගිහිගෙහි විසීමට නුසුදුස්සෝ වෙමුයි පිළිතුරු යැවූහ. ඔවුහු දැන් අපගේ ගෙවලට යාමට නොයුතුය. මහා ප්‍රජාපතිය සමීපයට ගොස් පැවිද්ද අනුදන්වා ගෙන පැවිදි වන්නෙමුයි පන්සියයම ප්‍රජාපතිය වෙත එළඹ ආර්‍ය්‍යාවනි, අපට පැවිදිවීමට අනුදත් මැනවයි කීවාහුය. මහා ප්‍රජාපතී තොමෝ ඒ ස්ත්‍රීන් ගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම්තැනකද එතැනට එළඹියාය. සේසත යට රජු පිරිනිවන් පෑ කල්හි එළඹියේ යයි ද කියත්මය.

අලං ගොතමි මාතෙ රුච්චී යනු කුමක් හෙයින් ප්‍රතික්‍ෂේප කළසේක්ද? සියලුම බුදුවරුන්ට සිවු පිරිසක් නොවේද? නිසැකවම වෙයි. වෙහෙසවා නොයෙක්වර ඇයැදිවිට අනුදන්නා ලදි. පැවිද්ද දුකසේ ලබන ලදැයි මනාව රකිත්යයි බරකොට අනුදනු කැමති සේක් ප්‍රතික්‍ෂේප කළ සේක. පක්කාමි යනු යළි කපිල පුරයටම පිවිසි සේක. යථාභිරන්තං විහරිත්වා සත්ත්වයන්ගේ උපනිශ්‍රය බලනසේක් කැමති පරිද්දෙන් වැසයි, චාරිකං පක්කාමී යනු මහජනයාට සංග්‍රහ කරන සේක් අනුපම වූ බුද්ධශ්‍රියෙන් අනුපම වූ බුද්ධ විලාසයෙන් අතුරිත චාරිකාවේ වැඩිසේක.

සම්බහුලානි සාකියානීහි සද්ධිං යනු ඇතුළු ගෙහිදීම දශබලයන් වහන්සේ උදෙසා පැවිදි වෙස් ගෙන පන්සියයක් ශාක්‍ය කාන්තාවන් පැවිදිවෙස ගන්වාගෙන සියලුම ඒ බොහෝවූ ශාක්‍ය කාන්තාවන් සමඟයි, චාරිකං පක්කාමි යනු ගමන නික්මුණේය. ගමන්ගන්නා කල්හි, සියුමැලි රාජකාන්තාවෝ පයින් යා නොහෙතියි ශාක්‍ය කෝලිය රජවරු රන්සිවි ගෙවල් සැපයූහ. ඔවුහු වනාහි යානයක නැගී යන්නවුන් විසින් ශාස්තෲන් කෙරෙහි අගෞරවයක් කළේ වේයයි පණස් එක් යොදුනක් වූ මගට පයින්ම පිළිපන්හ. රජවරු ද ඉදිරියෙන් හා පසුපසින් රැකවල් යොදවා සහල් ගිතෙල් තෙල් ආදිය ගැල් පුරවා ගිය තැන්හි අහර පිළියෙල කරව්යයි මිනිසුන් යෙදවූහ. සූනෙහි පාදෙහි යනු ඔවුන්ගේ සියුමැලි බැවින් පාදයන්හි එක් බිබිලක් මතුවෙයි. එකක් බිඳෙයි. දෙපා උකුල් ඇට ගැවසුණාක් මෙන් ඉදිමිණ. එහෙයින් සූනෙහි පාදෙහියි කියන ලදි. බහිද්වාරකොට්ඨකෙ යනු දොර කොටුවෙන් පිටතයි, කුමක් නිසා මෙසේ සිටියාහුද? ඇයට මෙසේ අදහසක් විය. මම තථාගතයන් වහන්සේ විසින් නොඅනුදන්නා ලද්දී තෙමේම පැවිදිවෙස ගත්තෙම්ද එසේ ගත් බව ද සියලු දඹදිව ප්‍රකට වූයේ වෙයි. ඉදින් ශාස්තෲන් වහන්සේ පැවිද්ද අනුදන්නා සේක් නම් එය මැනවි. ඉදින් නොඅනුදන්නා සේක්නම් මහත් නින්දාවක් වන්නේයයි විහාරයට පිවිසීමට නොහැක්කී හඬමින් සිටියාය.

කිනනු ත්‍වං ගොතමි යනු කිම රජපවුල්වලට විපතක් හටගත්තේද? නුඹ කවර කරුණකින් මෙසේ මැලවුණු බවට පත්වූවෙහිද ඉඳුමුණු පයින් සිටියෙහිද? අඤ්ඤෙනපි පරියායෙන යනු වෙනත් කරුණකිනි, බහුකාරා භන්තෙ යනාදියෙන් ඇයගේ ගුණ කියා යළි පැවිද්ද අයදින්නේ මෙසේ කීවේය. ශාස්තෲන් වහන්සේ ද ස්ත්‍රීහු නම් මඳප්‍රඥා ඇත්තාහුය. ඉල්ලූ පමණින් පැවිද්දට අනුදත් විට මගේ සසුන ගරු කොට නොගනිතියි තෙවරක් ප්‍රතික්ෂෙප කොට දැන් ගරු කොට ගවනු කැමත්තෙන්, “ඉදින් ආනන්දය, මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමිය ගරු ධර්‍ම අට පිළිගනීයිද එයම ඇයට උපසම්පදාව වේවා”යි යනාදිය පැවසූ සේක. එහි සාවස්ස යනු එයම අයගේ පැවිද්දත් උපසම්පදාවත් වේවා!

තදහුසම්පන්නස්සා යනු එදවස උපසපන් වූවහුටයි, අභිවාදනපච්චුපට්ඨාන අඤ්ඤජලිකම්ම සාමිචිකම්මං යනු මානය නොකොට පසඟ පිහිටුවීමෙන් වැඳීම අසුනෙන් නැඟිට පෙරගමන් වශයෙන් ගරු කිරීම, දසනිය එක්කොට ඇඳිලි බැඳීම, අසුන් පැනවීම, පවන් සැලීම ආදිකොට ඇති සුදුසු කටයුතු සංඛ්‍යාත පිළිසඳර කර්‍මය කළයුතුය, අභික්ඛුකෙ ආවාසෙ යනු යම්තැනක වසන්නිය විසින් අතරතුර අවවාද සඳහා එළඹෙන තැන ඇඳුරුවරයෙක් නැත්ද මෙය අභික්ඛුක (භික්ෂුන් නැති) ආවාසය නමි. එබඳුවූ ආවාසයෙහි වස් නොඑළඹිය යුතු ය. අන්වද්ධමාසං යනු පොහොයක් පාසායි, ඔවාදූපසඞ්කමනං යනු අවවාද සඳහා එළඹීමයි, දිට්ඨෙන යනු ඇසින් දුටු දෙයිනි, සුතෙන යනු කණින් ඇසූ දෙයිනි, පරිසඞ්කාය යනු දුටු ඇසූ විඳි වශයෙන් සැකකරන ලද්දෙනි, ගරුධම්මං යනු ගරුකවූ සඞ්ඝාදිසෙස ඇවතයි, පක්ඛමානත්තං යනු නොඅඩු පසළොස් දිනයක් මානතයි, ඡසුධම්මෙසු යනු විකාල භොජනය සයවැනි කොට ඇති ශික්ෂා පදයන්හියි, සික්බිතසික්ඛාය යනු එක් ශික්ෂාපදයකුදු නොකඩකොට හික්මුණු තැනැත්තිය විසිනි, අක්කොසිතබ්බො පරිභාසිතබ්බො යනු දශ ආක්‍රොශ වස්තූන්ගෙන් යම් ආක්‍රොශ වස්තුවකින් ආක්‍රොශ නොකළයුතුය, බිය පරපුරින් යම්කිසි පරිහාසයකින් පරිහාස නොකළ යුතුය.

ඔවටො භික්ඛුනීනං භික්ඛුසූ වචනපථො යනු අවවාද අනුශාසනා ධර්‍මකථා සංඛ්‍යාත වචන පථය භික්ෂුන් කෙරෙහි භික්ෂුණීන්ට වළහන ලද්දේය, වසන ලද්දේය, භික්ෂුණියක විසින් කිසි භික්ෂුවක් අවවාද නොකළයුතුය, අනුශාසනා නොකළයුතුය ස්වාමීනි, පොරාණකස්ථවිරවරු මේ සිවුරුවත සපිරූහයි මෙසේ ප්‍රවෙණි වශයෙන් කීමට වටියි, අනාවටො භික්ඛුනං භික්ඛුනීසු වචනපථො යනු භික්ෂුණීන් කෙරෙහි භික්ෂූන්ට වචනපථය නොවළක්වන ලද්දේය. කැමති පරිද්දෙන් අවවාද දීමට අනුශාසනා කිරීමට ධර්‍මකථා කීමටය යනු, මෙහි කෙටි අරුතයි. විස්තර වශයෙන් මේ ගරු ධර්‍ම කථාව සමන්තපාසාදිකා විනය සංවර්‍ණනාවෙහි කියනලද ක්‍රමයෙන්ම දතයුතුය.

මේ අෂ්ටගරු ධර්‍මයන් ශාස්තෲන් සමීපයෙන් උගෙන තෙරුන් විසින් තමන්ට කියනුලබන කල්හි අසාම මහාප්‍රජාපතියගේ එපමණ මහත් දොම්නස මොහොතකින් සංසිඳුනේය. අනෝතත් විලෙන් ගෙනෙන ලද සිසිල්දිය කළ සියයකින් හිසෙහි ඉසින ලද්දාක් මෙන් පහවූ තැවීම් ඇත්තේ සතුටු සිතැත්තීව ගරු ධර්‍ම පිළිගැනීමෙන් උපන් ප්‍රීති ප්‍රමොදය ප්‍රකට කරමින් සෙය්‍යථාපි භන්තෙ යනාදි කොට ඇති උදානය පහළ කළාය.

කුම්හත්‍ථෙනකෙහි යනු කළයෙහි පහනක් දල්වා ඒ ආලෝකයෙන් අනුන්ගේ ගෙවල බඩු සොරකම් කරන සොරුන් විසිනි, සෙතට්ටිකා නාම රොගජාති යනු එක් ප්‍රාණියෙක් නළය මැදට ගිය කොටස විදියි, එම ප්‍රාණියා විසින් විදින ලද කොටසින් නික්මෙන හැල්හිස කිරිවැදීමට නොහැකි වෙයි. මඤ්ජෙට්ඨකා නාම රොගජාති යනු උග්ගස්වල ඇතුළත රතු බවයි,

මහතො තළාකස්ස පටිගච්චෙච ආළිං යන මෙයින් මෙකරුණ දක්වයි, යම්සේ මහ විලක වැටිය නොබැඳ තිබියදී ද කිසිදියක් සිටින්නේමය. පළමුවම වැටිය බඳනාලද විල්ලෙක නොබැදීම් හේතුවෙන් (දිය) නොසිටින්නේද නොපිහිටන්නේද එසේම වස්තුවක් නූපන් කල්හි කල් ඇතිවම නොයික්මවීම සඳහා මේ ගරු ධර්‍මයෝ පනවන ලද්දාහ. ඒවා නොපැනවූ කල්හි මාගම පැවිදි වූ බැවින් සද්ධර්‍මය පන්සියවසක් සිටින්නේ නම් කල් ඇතිවම පැනවූ බැවින් අනෙක් පන්සිය වසක්ද තිබෙන්නේය. මෙසේ පළමුව කියනලද අවුරුදු දහසම තිබෙන්නේය. මේ අවුරුදු දහස පිළිසිඹියා භේදයට පත්වූ ක්ෂීණාශ්‍රවයන්ගේ වශයෙන් කියන ලදි. එයින් මත්තෙහි ද ශුෂ්ක විදර්‍ශක ක්ෂීණාශ්‍රව වශයෙන් අවුරුදු දහසකි. අනාගාමි වශයෙන් අවුරුදු දහසකි, සකෘදාගාමි වශයෙන් අවුරුදු දහසකි, සොතාපන්න වශයෙන් අවුරුදු දහසකියි මෙසේ ප්‍රතිවෙධ සද්ධර්‍මය පවතියි. පර්‍ය්‍යාප්ති ධර්‍මය ද ඒ වසරමය. පර්‍ය්‍යාප්තිය නැතිවිට ප්‍රතිවෙධය නැත. පර්‍ය්‍යාප්තිය ඇති කල්හි ප්‍රතිවෙධය නොවන්නේ නොවේ. ලිඞ්ගය වනාහි පර්‍ය්‍යාප්තිය අතුරුදහන් වූ විටද බොහෝ කලක් පවත්නේමය.

2. භික්ඛුනොවාදක සූත්‍ර වර්ණනාව

දෙවැන්නෙහි බහුස්සුතො යනු මෙහි සියලුම බුද්ධ වචනය වශයෙන් බොහෝ ඇසූ පිරූ තැන් ඇති බව දතයුතුය. ගරුධම්මං යනු කායසංසර්ගයයි, මෙය මෙහි සංක්ෂෙපයයි. භික්ඛුනොවාදක විනිශ්චය සමන්තපාසාදිකාවෙහි කියනලද ක්‍රමයෙන්ම දතයුතුය.

3. සංක්ෂිප්ත ගොතමියොවාද සූත්‍ර වර්ණනාව

තෙවැන්නෙහි සරාගාය යන රාගසහිතබව සඳහාය, විරාගාය යනු නොඇලීම සඳහාය, සංයොගාය යනු සසරෙහි එක්ව බැඳීම සඳහාය, විසංයොගාය යනු සසරෙහි වෙන්වීම සඳහාය, ආචයාය යනු සසර වැඩීම සඳහාය, නො අපචයාය යනු සසර බිඳහැරීම සඳහා නොවේ, දුභරතාය යනු අමාරුවෙන් පෝෂණය කළ හැකි බව සඳහාය, නො සුභරතාය යනු සුවසේ පෝෂණය කළ හැකි බව සඳහා නොවේ, මේ සූත්‍රයෙහි පළමු වාරයෙන් සසර කියන ලදි. දෙවැනි වරින් නිවන කියන ලදි. මේ අවවාදයෙන් ගෝතමිය රහත් බවට පැමිණියාය.

4. ව්‍යග්ඝපජ්ජ සූත්‍ර වර්ණනාව

සිවුවැන්නෙහි ව්‍යාග්ඝපජ්ජා යන මෙය වනාහි ප්‍රවෙණි නාම වශයෙන් ආමන්ත්‍රණයයි. ඔහුගේ පූර්‍ව පුරුෂයෝ ව්‍යාඝ්‍රමාර්‍ගයෙහි උපන්නාහුයි. ඒ කුලයෙහි මිනිස්සු ව්‍යග්ඝපජ්ජ යයි කියනු ලැබෙත්. ඉස්සත්‍ථෙන යනු ආයුධකර්‍මයෙනි. තත්‍රෑපායාය යනු මෙකල්හි මෙය කළයුතුයයි දැනීමෙහි උපායවූයි, වුද්ධසීලිනො යනු වැඩූ සිල් ඇති දියුණු කළ සමාචාර ඇත්තෝයි, ආයං යනු පැමිණීමයි, නාච්චොගාළ්හං යනු ඉතා මහත් නොවූයි, නාතිහීනං යනු ඉතා අමාරු නොවූයි, පරියාදාය යනු ගෙන ගෙවා දමායි, (ක්‍ෂය කොටයි). එහි යමෙකුගේ වැය වීමෙන් දෙගුණය ආය නමි. ඔහුගේ වැයෙන් අය ගෙවා දැමීමට නොහැකි වෙයි.

“ගිහිගෙහි වෙසෙන නුවණැත්තේ භොගයන් සිවු අයුරකින් බෙදන්නේය, එක් කොටසකින් භොගයන් පරිභොග කරන්නේය, දෙකොටසකින් කටයුතු යොදවන්නේය, අනාගතයෙහි ආපදාවන්හි ප්‍රයෝජනය සඳහා සිවුවැනි කොටස තැන්පත් කරන්නේය”.

මෙසේ පිළිපදින්නාගේ වැය අය ගෙවා දැමීමට නොහැකිවෙයි.

උදුම්බරක්ඛාදිකං යනු යම්සේ දිවුල් කනු කැමැත්තෙන් පැසුණු (ගෙඩි ඇති) දිවුල්ගස සෙලවූ විට එක් විටම බොහෝ ගෙඩි වැටෙයි. හෙතෙම කෑයුතු ගෙඩි කා ඉතිරි බොහෝ ගෙඩි අතහැර දමා යයි. එසේම යමෙක් අයෙන් වැය බොහෝ කොට විසුරුවමින් භොගයන් පරිභොග කරයි ද හෙතෙම දිවුල් කෑමෙන් මෙන් මේ කුලපුත්‍රයා භොගයන් කාදමතියි කියනු ලැබේ. අජද්ධුමාරිකං යනු අනාථමරණයයි, සමං ජීවිකං කප්පෙති යනු මනාව ජීවිකාව කරයි, සමජීවිතා යනු සමාන ජීවිකාවයි, අපායමුබානි යනු විනාසයට කරුණුයි,

උට්ඨාතා කම්මධෙය්‍යෙසු යනු කටයුතු කරන තැන්හි උත්ථාන වීර්‍ය්‍යයෙන් යුක්ත වූයේයි, විධානවා යනු විධානයෙන් (මෙහෙයවීමෙන්) යුක්ත වූයේයි, සොත්‍ථානං සම්පරායිකං යනු සුවපත් වූ පරලොවයි, සච්චනාමෙන යනු බුදුබැවින්ම බුදුයයි මෙසේ වෙනස් නොවන නමිනි, චාගො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪති යනු ත්‍යාගය ද සෙසු පින් ද වැඩෙයි, මේ සූත්‍රයෙහි ශ්‍රද්ධාදිය මුසුව කියන ලදි. පස්වැන්න පැහැදිලිමය.

6. කාමාධිවචන සූත්‍ර වර්ණනාව

සවැන්නෙහි ගබ්හො යනු ගැබෙහි විසීමයි, දිට්ඨධම්මිකාපි යනු ඉහාත්මයෙහි ගැබෙහි විසීමට සමානවූයි, සම්පරායිකාපි යනු මිනිස් කුස හැර සෙසු ගැබෙහියි, උභයං එතෙ කාමො පවුච්චන්ති බිය ද දුක ද බිය ද රෝගය බිය ද ගඩුව ද බිය ද හුල ද බිය ද බිය ද ඇල්ම ද බිය ද මඩ ද බිය ද ගැබ දැයි මෙසේ මේ දෙකම කාමයෝයි කියනු ලැබෙත්, සාතරූපෙන යනු කම්සුවයෙනි, පලිපං යනු සසර ගොහොරුව ඉක්මවායි, මෙතැන්හි විදර්‍ශනාව කියා මේ භික්ෂුවගේ රහත්බව ගන්නාලදී. ඉක්මවූ ගොහොරුව ඇත්තේයි, ජාති ජරාවගෙන් යුත් තුන් භවයන්හි සැලෙන්නා වූ මෙබඳු ජනතාව බලන්නේ යයි සූත්‍රයෙහි සසර කියා ගාථාවන්හි නිවන කියන ලදි. සත්වැනි අටවැනි සුත්‍රයෝ පැහැදිලිමය.

9. ප්‍රථම අට්ඨපුග්ගල සූත්‍ර වර්ණනාව

නවවැන්නෙහි උජුභූතො යනු කායවඞ්කාදිය නොමැති බැවින් සෘජුවූයි, පඤ්ඤාසීලසමාහිතො යනු ප්‍රඥාවෙන් ද, ශීලයෙන් ද, යුක්ත වූයේයි, යජමානානං යනු දන්දෙන්නවුන්ගේය, පුඤ්ඤෙපෙබානං යනු පින බලන්නවුන්ගේයි, ඔපධිකං යනු උපධි විපාකයයි. ප්‍රකට නොවු තැන් අපමණය, දසවැන්නෙහි සමුක්කට්ඨො යනු උතුම් වූයේයි, සත්තානං යනු සියලු සත්ත්වයන්ගේයි, සෙස සියලු තැන්හි පැහැදිලිමය.

සවැනි ගොතමි වර්‍ගයයි.