553. ගයාකස‍්සපත්‍ථෙරඅපදානවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා
553. ගයාකස‍්සපත්‍ථෙරඅපදානවණ‍්ණනා
553. ගයාකාශ්‍යප ථේර අපදාන වර්ණනාව
තතියාපදානෙ අජිනචම‍්මවත්‍ථොහන‍්තිආදිකං ආයස‍්මතො ගයාකස‍්සපත්‍ථෙරස‍්ස අපදානං. අයම‍්පි පුරිමබුද‍්ධෙසු කතාධිකාරො තත්‍ථ තත්‍ථ භවෙ විවට‍්ටූපනිස‍්සයං කුසලං උපචිනන‍්තො ඉතො එකතිංසකප‍්පෙ සිඛිස‍්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ‍්බත‍්තො විඤ‍්ඤුතං පත‍්තො නිස‍්සරණජ‍්ඣාසයතාය ඝරාවාසං පහාය තාපසපබ‍්බජ‍්ජං පබ‍්බජිත්‍වා අරඤ‍්ඤායතනෙ අස‍්සමං මාපෙත්‍වා වනමූලඵලාහාරො වසති. තෙන ච සමයෙන භගවා එකො අදුතියො තස‍්ස අස‍්සමසමීපෙනාගච‍්ඡි, සො භගවන‍්තං දිස‍්වා පසන‍්නමානසො උපසඞ‍්කමිත්‍වා වන්‍දිත්‍වා එකමන‍්තං ඨිතො වෙලං ඔලොකෙන‍්තො මනොහරානි කොලඵලානි සත්‍ථු උපනෙසි. සො තෙන පුඤ‍්ඤකම‍්මෙන දෙවමනුස‍්සෙසු සංසරන‍්තො ඉමස‍්මිං බුද‍්ධුප‍්පාදෙ බ්‍රාහ‍්මණකුලෙ නිබ‍්බත‍්තිත්‍වා වයප‍්පත‍්තො නිස‍්සරණජ‍්ඣාසයතාය ඝරාවාසං පහාය තාපසපබ‍්බජ‍්ජං පබ‍්බජිත්‍වා ද‍්වීහි තාපසසතෙහි සද‍්ධිං ගයාය විහරති. ගයාය වසනතො හිස‍්ස කස‍්සපගොත‍්තතාය ච ගයාකස‍්සපොති සමඤ‍්ඤා අහොසි. සො භගවතො සද‍්ධිං පරිසාය එහිභික‍්ඛූපසම‍්පදං දත්‍වා නදීකස‍්සපස‍්ස වුත‍්තනයෙන ආදිත‍්තපරියාය දෙසනාය ඔවදියමානො අරහත‍්තෙ පතිට‍්ඨාසි.
[missing trans]
සො අරහත‍්තං පත්‍වා සොමනස‍්සජාතො අත‍්තනො පුබ‍්බචරිතාපදානං පකාසෙන‍්තො අජිනචම‍්මවත්‍ථොහන‍්තිආදිමාහ. තත්‍ථ අජිනචම‍්මවත්‍ථොති තාපසපබ‍්බජිතත‍්තා අජිනචම‍්මනිවාසනපාවුරණොති අත්‍ථො. ඛාරිභාරධරොති තාපසකාලෙ තාපසපරික‍්ඛාරපරිපුණ‍්ණකාජධරොති අත්‍ථො. ඛාරිකතාපසපරික‍්ඛාරෙ පූරෙත්‍වා. කොලං අහාසි අස‍්සමන‍්ති කොලඵලං අස‍්සමෙ පූරෙත්‍වා අස‍්සමෙ නිසින‍්නොති අත්‍ථො. අගොපයින‍්ති පාඨෙ කොලඵලං පරියෙසිත්‍වා අස‍්සමං ගොපෙසිං රක‍්ඛින‍්ති අත්‍ථො. සෙසං සබ‍්බං උත‍්තානත්‍ථමෙවාති.
ගයාකස‍්සපත්‍ථෙරඅපදානවණ‍්ණනා සමත‍්තා.
554. කිමිලත්‍ථෙරඅපදානවණ‍්ණනා
554. කිම්බිල ථේර අපදාන වර්ණනාව
චතුත්‍ථාපදානෙ නිබ‍්බුතෙ කකුසන්‍ධම‍්හීතිආදිකං ආයස‍්මතො කිමිලත්‍ථෙරස‍්ස අපදානං. අයම‍්පි පුරිමබුද‍්ධෙසු කතාධිකාරො තත්‍ථ තත්‍ථ භවෙ විවට‍්ටූපනිස‍්සයානි පුඤ‍්ඤානි උපචිනන‍්තො කකුසන්‍ධස‍්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ‍්බත‍්තිත්‍වා විඤ‍්ඤුතං පත‍්තො පරිනිබ‍්බුතෙ සත්‍ථරි තස‍්ස ධාතුයො උද‍්දිස‍්ස සලලමාලාහි මණ‍්ඩපං කාරෙත්‍වා පූජං අකාසි. සො තෙන පුඤ‍්ඤකම‍්මෙන තාවතිංසෙසු උප‍්පජ‍්ජිත්‍වා අපරාපරං දෙවමනුස‍්සෙසු සංසරන‍්තො ඉමස‍්මිං බුද‍්ධුප‍්පාදෙ කපිලවත්‍ථුනගරෙ සක්‍යරාජකුලෙ නිබ‍්බත‍්තිත්‍වා කිමිලොති තස‍්ස නාමං අකාසි. සො වයප‍්පත‍්තො භොගසම‍්පත‍්තියා පමත‍්තො විහරති. තස‍්ස ඤාණපරිපාකං ඤත්‍වා සංවෙගජනනත්‍ථං අනුපියායං විහරන‍්තො සත්‍ථා පඨමයොබ‍්බනෙ ඨිතං රමණීයං ඉත්‍ථිරූපං අභිනිම‍්මිනිත්‍වා පුරතො දස‍්සෙත්‍වා පුන අනුක‍්කමෙන යථා ජරාරොගවිපත‍්තීහි අභිභූතා දිස‍්සති, තථා අකාසි. තං දිස‍්වා කිමිලකුමාරො අතිවිය සංවෙගජාතො අත‍්තනො සංවෙගං පකාසෙන‍්තො භගවතො පාකටං කත්‍වා ලද‍්ධානුසාසනො අරහත‍්තං පාපුණි.
[missing trans]
සො අරහත‍්තං පත්‍වා සොමනස‍්සජාතො අත‍්තනො පුබ‍්බචරිතාපදානං පකාසෙන‍්තො නිබ‍්බුතෙ කකුසන්‍ධම‍්හීතිආදිමාහ. බ්‍රාහ‍්මණම‍්හි වුසීමතීති පඤ‍්චහි වසිතාහි වසිප‍්පත‍්තම‍්හි භගවති. බ්‍රාහ‍්මණස‍්ස සබ‍්බගුණගණෙහි මණ‍්ඩිතත‍්තා අභිවූළ‍්හීතත‍්තා බ්‍රාහ‍්මණම‍්හි කකුසන්‍ධෙ භගවති පරිනිබ‍්බුතෙති අත්‍ථො. සෙසං සබ‍්බං උත‍්තානමෙවාති.
කිමිලත්‍ථෙරඅපදානවණ‍්ණනා සමත‍්තා.
555. වජ‍්ජිපුත‍්තත්‍ථෙරඅපදානවණ‍්ණනා
555. වජ්ජිපුත්ත ථේර අපදාන වර්ණනාව
සහස‍්සරංසී භගවාතිආදිකං ආයස‍්මතො වජ‍්ජිපුත‍්තත්‍ථෙරස‍්ස අපදානං. අයම‍්පි පුරිමබුද‍්ධෙසු කතාධිකාරො තත්‍ථ තත්‍ථ භවෙ විවට‍්ටූපනිස‍්සයං පුඤ‍්ඤං උපචිනන‍්තො ඉතො චතුනවුතිකප‍්පෙ එකං පච‍්චෙකබුද‍්ධං භික‍්ඛාය ගච‍්ඡන‍්තං දිස‍්වා පසන‍්නමානසො කදලිඵලානි අදාසි. සො තෙන පුඤ‍්ඤකම‍්මෙන දෙවමනුස‍්සෙසු සංසරන‍්තො ඉමස‍්මිං බුද‍්ධුප‍්පාදෙ වෙසාලියං ලිච‍්ඡවිරාජකුමාරො හුත්‍වා නිබ‍්බත‍්ති, වජ‍්ජිරාජපුත‍්තත‍්තා වජ‍්ජිපුත‍්තොත්‍වෙවස‍්ස සමඤ‍්ඤා. සො දහරො හුත්‍වා හත්‍ථිසිප‍්පාදිසික‍්ඛනකාලෙපි හෙතුසම‍්පන‍්නතාය නිස‍්සරණජ‍්ඣාසයොව හුත්‍වා විචරන‍්තො සත්‍ථු ධම‍්මදෙසනං සුත්‍වා පටිලද‍්ධසද‍්ධො සත්‍ථු සන‍්තිකෙ පබ‍්බජිත්‍වා විපස‍්සනාය කම‍්මං කත්‍වා නචිරස‍්සෙව ඡළභිඤ‍්ඤො අහොසි. ඡළභිඤ‍්ඤො පන හුත්‍වා අපරභාගෙ අචිරපරිනිබ‍්බුතෙ සත්‍ථරි ධම‍්මං සඞ‍්ගායිතුං සඞ‍්කෙතං කත්‍වා මහාථෙරෙසු තත්‍ථ තත්‍ථ විහරන‍්තෙසු එකදිවසං ආයස‍්මන‍්තං ආනන්‍දං සෙඛංයෙව සමානං මහතියා පරිසාය පරිවුතං ධම‍්මං දෙසෙන‍්තං දිස‍්වා තස‍්ස උපරිමග‍්ගාධිගමාය උස‍්සාහං ජනෙන‍්තො –
[missing trans]
“රුක‍්ඛමූලගහනං පසක‍්කිය, නිබ‍්බානං හදයස‍්මිං ඔපිය; ඣාය ගොතම මා ච පමාදො, කිං තෙ බිළිබිළිකා කරිස‍්සතී”ති. (ථෙරගා· 119) – ගාථං අභාසි;
තත්‍ථ රුක‍්ඛමූලගහනන‍්ති රුක‍්ඛමූලභූතං ගහනං, ගහනඤ‍්හි අත්‍ථි, න රුක‍්ඛමූලං, රුක‍්ඛමූලඤ‍්ච අත්‍ථි, න ගහනං, තෙසු රුක‍්ඛමූලග‍්ගහණෙන ඨානස‍්ස ඡායාය සම‍්පන‍්නතාය වාතාතපපරිස‍්සයාභාවං දීපෙති, ගහනග‍්ගහණෙන නිවාතභාවෙන වාතපරිස‍්සයාභාවං ජනසම‍්බාධාභාවඤ‍්ච දස‍්සෙති, තදුභයෙන ච භාවනායොග්‍යතං. පසක‍්කියාති උපගන‍්ත්‍වා. නිබ‍්බානං හදයස‍්මිං ඔපියාති “එවං මයා පටිපජ‍්ජිත්‍වා නිබ‍්බානං අධිගන‍්තබ‍්බ”න‍්ති නිබ‍්බුතිං හදයෙ ඨපෙත්‍වා චිත‍්තෙ කත්‍වා. ඣායාති තිලක‍්ඛණූපනිජ‍්ඣානෙන ඣාය, විපස‍්සනාභාවනාසහිතං මග‍්ගභාවනං භාවෙහි. ගොතමාති ධම‍්මභණ‍්ඩාගාරිකං ගොත‍්තෙනාලපති. මා ච පමාදොති අධිකුසලෙසු ධම‍්මෙසු මා පමාදං ආපජ‍්ජි. ඉදානි යාදිසො ථෙරස‍්ස පමාදො, තං පටික‍්ඛෙපවසෙන දස‍්සෙන‍්තො “කිං තෙ බිළිබිළිකා කරිස‍්සතී”ති ආහ. තත්‍ථ බිළිබිළිකාති බිළිබිළිකිරියා, බිළිබිළිතිසද‍්දපවත‍්ති යථා නිරත්‍ථකා, එවං බිළිබිළිකාසදිසා ජනපඤ‍්ඤත‍්ති. කිං තෙ කරිස‍්සතීති කීදිසං අත්‍ථං තුය‍්හං සාධෙස‍්සති, තස‍්මා ජනපඤ‍්ඤත‍්තිං පහාය සදත්‍ථපසුතො හොහීති ඔවාදං අදාසි.
තං සුත්‍වා අඤ‍්ඤෙහි වුත‍්තෙන විස‍්සගන්‍ධවායනවචනෙන සංවෙගජාතො බහුදෙව රත‍්තිං චඞ‍්කමෙන වීතිනාමෙන‍්තො විපස‍්සනං උස‍්සුක‍්කාපෙත්‍වා සෙනාසනං පවිසිත්‍වා මඤ‍්චකෙ නිසින‍්නමත‍්තොව “කිඤ‍්චි සයාමී”ති සීසං බිම‍්බොහනමසම‍්පත‍්තං පාදං භූමිතො උග‍්ගතං සරීරස‍්ස ආකාසගතක‍්ඛණෙයෙව අරහත‍්තං පාපුණි.
වජ‍්ජිපුත‍්තත්‍ථෙරො අපරභාගෙ සොමනස‍්සජාතො අත‍්තනො පුබ‍්බචරිතාපදානං පකාසෙන‍්තො සහස‍්සරංසී භගවාතිආදිමාහ. තත්‍ථ සහස‍්සරංසීති එත්‍ථ “අනෙකසතසහස‍්සරංසී”ති වත‍්තබ‍්බෙ ගාථාබන්‍ධසුඛත්‍ථං “සහස‍්සරංසී”ති වුත‍්තන‍්ති වෙදිතබ‍්බං. සෙසං සුවිඤ‍්ඤෙය්‍යමෙවාති.
වජ‍්ජිපුත‍්තත්‍ථෙරඅපදානවණ‍්ණනා සමත‍්තා.
556. උත‍්තරත්‍ථෙරඅපදානවණ‍්ණනා
556. උත්තර ථේර අපදාන වර්ණනාව
ඡට‍්ඨාපදානෙ සුමෙධො නාම සම‍්බුද‍්ධොතිආදිකං ආයස‍්මතො උත‍්තරසාමණෙරස‍්ස අපදානං. අයම‍්පි පුරිමබුද‍්ධෙසු කතාධිකාරො තත්‍ථ තත්‍ථ භවෙ විවට‍්ටූපනිස‍්සයානි පුඤ‍්ඤානි උපචිනන‍්තො සුමෙධස‍්ස භගවතො කාලෙ විජ‍්ජාධරො හුත්‍වා ආකාසෙන විචරති. තෙන ච සමයෙන සත්‍ථා තස‍්සෙව අනුග‍්ගණ‍්හනත්‍ථං වනන‍්තරෙ අඤ‍්ඤතරස‍්මිං රුක‍්ඛමූලෙ නිසීදි ඡබ‍්බණ‍්ණබුද‍්ධරංසියො විස‍්සජ‍්ජෙන‍්තො. සො අන‍්තලික‍්ඛෙන ගච‍්ඡන‍්තො භගවන‍්තං දිස‍්වා පසන‍්නමානසො ආකාසතො ඔරුය‍්හ සුවිසුද‍්ධෙහි විපුලෙහි කණිකාරපුප‍්ඵෙහි භගවන‍්තං පූජෙසි, පුප‍්ඵානි බුද‍්ධානුභාවෙන සත්‍ථු උපරි ඡත‍්තාකාරෙන අට‍්ඨංසු, සො තෙන භිය්‍යොසොමත‍්තාය පසන‍්නචිත‍්තො හුත්‍වා අපරභාගෙ කාලං කත්‍වා තාවතිංසෙසු නිබ‍්බත‍්තිත්‍වා දිබ‍්බසම‍්පත‍්තිං අනුභවන‍්තො යාවතායුකං තත්‍ථ ඨත්‍වා තතො චුතො දෙවමනුස‍්සෙසු සංසරන‍්තො ඉමස‍්මිං බුද‍්ධුප‍්පාදෙ රාජගහෙ බ්‍රාහ‍්මණමහාසාලස‍්ස පුත‍්තො හුත්‍වා නිබ‍්බත‍්ති, උත‍්තරොතිස‍්ස නාමං අහොසි. සො විඤ‍්ඤුතං පත‍්තො බ්‍රාහ‍්මණවිජ‍්ජාසු නිප‍්ඵත‍්තිං ගන‍්ත්‍වා ජාතියා රූපෙන විජ‍්ජාය වයෙන සීලාචාරෙන ච ලොකස‍්ස සම‍්භාවනීයො ජාතො.
[missing trans]
තස‍්ස තං සම‍්පත‍්තිං දිස‍්වා වස‍්සකාරො මගධමහාමත‍්තො අත‍්තනො ධීතරං දාතුකාමො හුත්‍වා අත‍්තනො අධිප‍්පායං පවෙදෙසි. සො නිස‍්සරණජ‍්ඣාසයතාය තං පටික‍්ඛිපිත්‍වා කාලෙන කාලං ධම‍්මසෙනාපතිං පයිරුපාසන‍්තො තස‍්ස සන‍්තිකෙ ධම‍්මං සුත්‍වා පටිලද‍්ධසද‍්ධො පබ‍්බජිත්‍වා වත‍්තසම‍්පන‍්නො හුත්‍වා ථෙරං උපට‍්ඨහති.
තෙන ච සමයෙන ථෙරස‍්ස අඤ‍්ඤතරො ආබාධො උප‍්පන‍්නො, තස‍්ස භෙසජ‍්ජත්‍ථාය උත‍්තරො සාමණෙරො පාතොව පත‍්තචීවරමාදාය විහාරතො නික‍්ඛන‍්තො අන‍්තරාමග‍්ගෙ තළාකස‍්ස සමීපෙ පත‍්තං ඨපෙත්‍වා උදකසමීපං ගන‍්ත්‍වා මුඛං ධොවති. අථ අඤ‍්ඤතරො උමඞ‍්ගචොරො කතකම‍්මො ආරක‍්ඛපුරිසෙහි අනුබද‍්ධො අග‍්ගමග‍්ගෙන නගරතො නික‍්ඛමිත්‍වා පලායන‍්තො අත‍්තනා ගහිතං රතනභණ‍්ඩිතං සාමණෙරස‍්ස පත‍්තෙ පක‍්ඛිපිත්‍වා පලායි. සාමණෙරොපි පත‍්තසමීපං උපගතො. චොරං අනුබන්‍ධන‍්තා රාජපුරිසා සාමණෙරස‍්ස පත‍්තෙ භණ‍්ඩිකං දිස‍්වා “අයං චොරො, ඉමිනා චොරියං කත”න‍්ති සාමණෙරං පච‍්ඡාබාහං බන්‍ධිත්‍වා වස‍්සකාරස‍්ස බ්‍රාහ‍්මණස‍්ස දස‍්සෙසුං. වස‍්සකාරො ච තදා රඤ‍්ඤො විනිච‍්ඡයෙ නියුත‍්තො හුත්‍වා ඡෙජ‍්ජභෙජ‍්ජං අනුසාසති, සො “පුබ‍්බෙ මම වචනං නාදියි, සුද‍්ධපාසණ‍්ඩියෙසු පබ‍්බජී”ති (ථෙරගා· අට‍්ඨ· 1.උත‍්තරත්‍ථෙරගාථාවණ‍්ණනා) කම‍්මං අසොධෙත්‍වා ඝාතුකාමත‍්තාව ජීවන‍්තමෙව තං සූලෙ උත‍්තාසෙසි.
අථස‍්ස භගවා ඤාණපරිපාකං ඔලොකෙත්‍වා තං ඨානං ගන‍්ත්‍වා විප‍්ඵුරන‍්තහත්‍ථනඛමණිමයූඛසම‍්භින‍්නසිතාභතාය පග‍්ඝරන‍්තජාතිහිඞ‍්ගුලකසුවණ‍්ණරසධාරං විය ජාලාගුණ‍්ඨිතමුදුතලුනදීඝඞ‍්ගුලිහත්‍ථං උත‍්තරස‍්ස සීසෙ ඨපෙත්‍වා “උත්තර, ඉදං තෙ පුරිමකම‍්මස‍්ස ඵලං උප‍්පන‍්නං, තත්‍ථ තයා පච‍්චවෙක‍්ඛණබලෙන අධිවාසනා කාතබ‍්බා”ති වත්‍වා අජ‍්ඣාසයානුරූපං ධම‍්මං දෙසෙසි. උත‍්තරො අමතාභිසෙකසදිසෙන සත්‍ථු හත්‍ථසම‍්ඵස‍්සෙන සඤ‍්ජාතප‍්පසාදසොමනස‍්සතාය උළාරපීතිපාමොජ‍්ජං පටිලභිත්‍වා යථාපරිචිතං විපස‍්සනාමග‍්ගං සමාරූළ‍්හො ඤාණස‍්ස පරිපාකං ගතත‍්තා සත්‍ථු ච දෙසනාවිලාසෙන තාවදෙව මග‍්ගපටිපාටියා සබ‍්බෙ කිලෙසෙ ඛෙපෙත්‍වා ඡළභිඤ‍්ඤො අහොසි. ඡළභිඤ‍්ඤො පන හුත්‍වා සූලතො උට‍්ඨහිත්‍වා පරානුද‍්දයාය ආකාසෙ ඨත්‍වා පාටිහාරියං දස‍්සෙසි. මහාජනො අච‍්ඡරියබ‍්භුතචිත‍්තජාතො අහොසි. තාවදෙවස‍්ස වණො සංරූළ‍්හි, සො භික‍්ඛූහි, “ආවුසො, තාදිසදුක‍්ඛං අනුභවන‍්තො කථං ත්‍වං විපස‍්සනං අනුයුඤ‍්ජිතුං අසක‍්ඛී”ති පුට‍්ඨො, “පගෙව මෙ, ආවුසො, සංසාරෙ ආදීනවො, සඞ‍්ඛාරානඤ‍්ච සභාවො සුදිට‍්ඨො, එවාහං තාදිසං දුක‍්ඛං අනුභවන‍්තොපි අසක‍්ඛිං විපස‍්සනං වඩ‍්ඪෙත්‍වා විසෙසං අධිගන‍්තු”න‍්ති ආහ. “පුබ‍්බජාතියා දහරකාලෙ මක‍්ඛිකං ගහෙත්‍වා නිම‍්බසූලකං ගහෙත්‍වා සූලාරොපනකීළං පටිච‍්ච එවං අනෙකජාතිසතෙසු සූලාරොපනදුක‍්ඛමනුභවිත්‍වා ඉමාය පරියොසානජාතියා එවරූපං දුක‍්ඛමනුභූත”න‍්ති ආහ.
අථ අපරභාගෙ පුබ‍්බකම‍්මං සරිත්‍වා සොමනස‍්සජාතො පුබ‍්බචරිතාපදානං පකාසෙන‍්තො සුමෙධො නාම සම‍්බුද‍්ධොතිආදිමාහ. තත්‍ථ අනුත‍්තානපදවණ‍්ණනමෙව කරිස‍්සාම.
විජ‍්ජාධරො තදා ආසින‍්ති බාහිරකමන‍්තාදිවිජ‍්ජාසිද‍්ධියා ආකාසගාමිසමත්‍ථො හුත්‍වා චරණවසෙන තං විජ‍්ජං රක‍්ඛිත්‍වා අවිනාසෙත්‍වා පරිහරණවසෙන විජ‍්ජාධරයොනි ආසිං අහොසින‍්ති අත්‍ථො. අන‍්තලික‍්ඛචරො අහන‍්ති අන‍්තං පරියොසානං කොටිං ලිඛතෙ සංකරිස‍්සතීති අන‍්තලික‍්ඛං. අථ වා අන‍්තං පරියොසානං ලිඛ්‍යතෙ ඔලොකියතෙ එතෙනාති අන‍්තලික‍්ඛං, තස‍්මිං අන‍්තලික‍්ඛෙ, ආකාසෙ චරණසීලො අහන‍්ති අත්‍ථො. තිසූලං සුකතං ගය‍්හාති තිඛිණං සූලං, අග‍්ගං ආවුධං. තිසූලං සුන්‍දරං කතං, කොට‍්ටනඝංසනමද‍්දනපහරණවසෙන සුට‍්ඨු කතං සූලාවුධං ගය‍්හ ගහෙත්‍වා අම‍්බරතො ගච‍්ඡාමීති අත්‍ථො. සෙසං සබ‍්බං හෙට‍්ඨා වුත‍්තනයත‍්තාව නයානුයොගෙන සුවිඤ‍්ඤෙය්‍යමෙවාති.
උත‍්තරත්‍ථෙරඅපදානවණ‍්ණනා සමත‍්තා.
557. අපරඋත‍්තරත්‍ථෙරඅපදානවණ‍්ණනා
557. අපරඋත්තර ථේර අපදාන වර්ණනාව
සත‍්තමාපදානෙ නිබ‍්බුතෙ ලොකනාථම‍්හීතිආදිකං ආයස‍්මතො අපරස‍්ස උත‍්තරත්‍ථෙරස‍්ස අපදානං. අයම‍්පි පුරිමබුද‍්ධෙසු කතාධිකාරො තත්‍ථ තත්‍ථ භවෙ විවට‍්ටූපනිස‍්සයානි පුඤ‍්ඤානි උපචිනන‍්තො ඉතො චතුන‍්නවුතිකප‍්පෙ සිද‍්ධත්‍ථස‍්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ‍්බත‍්තිත්‍වා වයප‍්පත‍්තො විඤ‍්ඤුතං පත්‍වා සාසනෙ ලද‍්ධප‍්පසාදො හුත්‍වා උපාසකත‍්තං නිවෙදෙසි. සො සත්‍ථරි පරිනිබ‍්බුතෙ අත‍්තනො ඤාතකෙ සන‍්නිපාතෙත්‍වා බහුපූජාසක‍්කාරං සංහරිත්‍වා ධාතුපූජං අකාසි. සො තෙන පුඤ‍්ඤකම‍්මෙන දෙවමනුස‍්සෙසු සංසරන‍්තො ඉමස‍්මිං බුද‍්ධුප‍්පාදෙ සාකෙතෙ බ්‍රාහ‍්මණකුලෙ නිබ‍්බත‍්තිත්‍වා උත‍්තරොති ලද‍්ධනාමො වයප‍්පත‍්තො කෙනචිදෙව කරණීයෙන සාවත්‍ථිං ගතො කණ‍්ඩම‍්බමූලෙ කතං යමකපාටිහාරියං දිස‍්වා පසීදිත්‍වා පුන කාළකාරාමසුත‍්තදෙසනාය අභිවඩ‍්ඪමානසද‍්ධො පබ‍්බජිත්‍වා සත්‍ථාරා සද‍්ධිං රාජගහං ගන‍්ත්‍වා උපසම‍්පදං ලභිත්‍වා තථෙව චරන‍්තො විපස‍්සනං පට‍්ඨපෙත්‍වා නචිරස‍්සෙව ඡළභිඤ‍්ඤො අහොසි. ඡළභිඤ‍්ඤො පන හුත්‍වා සත්‍ථරි සාවත්‍ථියං විහරන‍්තෙ බුද‍්ධුපට‍්ඨානත්‍ථං රාජගහතො සාවත්‍ථිං උපගතො භික‍්ඛූහි – “කිං, ආවුසො, පබ‍්බජ‍්ජාකිච‍්චං තයා මත්‍ථකං පාපිත”න‍්ති පුට‍්ඨො අඤ‍්ඤං බ්‍යාකාසි.
[missing trans]
අරහත‍්තං පන පත්‍වා සොමනස‍්සජාතො අත‍්තනො පුබ‍්බචරිතාපදානං පකාසෙන‍්තො නිබ‍්බුතෙ ලොකනාථම‍්හීතිආදිමාහ. තං සබ‍්බං හෙට‍්ඨා වුත‍්තනයත‍්තා උත‍්තානත්‍ථමෙවාති.
අපරඋත‍්තරත්‍ථෙරඅපදානවණ‍්ණනා සමත‍්තා.
558. භද‍්දජිත්‍ථෙරඅපදානවණ‍්ණනා
558. භද්දජි ථේර අපදාන වර්ණනාව
අට‍්ඨමාපදානෙ ඔගය‍්හාහං පොක‍්ඛරණින‍්තිආදිකං ආයස‍්මතො භද‍්දජිත්‍ථෙරස‍්ස අපදානං. අයම‍්පි පුරිමබුද‍්ධෙසු කතාධිකාරො තත්‍ථ තත්‍ථ භවෙ විවට‍්ටූපනිස‍්සයානි පුඤ‍්ඤානි උපචිනන‍්තො පදුමුත‍්තරස‍්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ‍්මණකුලෙ නිබ‍්බත‍්තිත්‍වා විඤ‍්ඤුතං පත‍්තො බ්‍රාහ‍්මණානං විජ‍්ජාසිප‍්පෙසු පාරං ගන‍්ත්‍වා කාමෙ පහාය තාපසපබ‍්බජ‍්ජං පබ‍්බජිත්‍වා අරඤ‍්ඤායතනෙ අස‍්සමං කාරෙත්‍වා වසන‍්තො එකදිවසං සත්‍ථාරං ආකාසෙන ගච‍්ඡන‍්තං දිස‍්වා පසන‍්නමානසො අඤ‍්ජලිං පග‍්ගය‍්හ අට‍්ඨාසි. සත්‍ථා තස‍්ස අජ‍්ඣාසයං දිස‍්වා ආකාසතො ඔතරි. ඔතිණ‍්ණස‍්ස පන භගවතො මධුඤ‍්ච භිසමුළාලඤ‍්ච සප‍්පිඛීරඤ‍්ච උපනාමෙසි, තස‍්ස තං භගවා අනුකම‍්මං උපාදාය පටිග‍්ගහෙත්‍වා අනුමොදනං කත්‍වා පක‍්කාමි. සො තෙන පුඤ‍්ඤකම‍්මෙන තුසිතෙසු නිබ‍්බත‍්තො තත්‍ථ යාවතායුකං ඨත්‍වා තතො චුතො අපරාපරං සුගතීසුයෙව සංසරන‍්තො විපස‍්සිස‍්ස භගවතො කාලෙ මහද‍්ධනො සෙට‍්ඨි හුත්‍වා අට‍්ඨසට‍්ඨිභික‍්ඛුසතසහස‍්සං භොජෙත්‍වා තිචීවරෙන අච‍්ඡාදෙසි.
[missing trans]
එවං බහුං කුසලං කත්‍වා දෙවලොකෙ නිබ‍්බත‍්ති. තත්‍ථ යාවතායුකං ඨත්‍වා තතො චවිත්‍වා මනුස‍්සලොකෙසු උප‍්පන‍්නො බුද‍්ධසුඤ‍්ඤෙ ලොකෙ පඤ‍්ච පච‍්චෙකබුද‍්ධසතානි චතූහි පච‍්චයෙහි උපට‍්ඨහිත්‍වා තතො චුතො රාජකුලෙ නිබ‍්බත‍්තිත්‍වා රජ‍්ජං අනුසාසන‍්තො අත‍්තනො පුත‍්තං පච‍්චෙකබොධිං අධිගන‍්ත්‍වා ඨිතං උපට‍්ඨහිත්‍වා තස‍්ස පරිනිබ‍්බුතස‍්ස ධාතුයො ගහෙත්‍වා චෙතියං කත්‍වා පූජෙසි. එවං තත්‍ථ තත්‍ථ තානි තානි පුඤ‍්ඤානි කත්‍වා ඉමස‍්මිං බුද‍්ධුප‍්පාදෙ භද‍්දියනගරෙ අසීතිකොටිවිභවස‍්ස භද‍්දියසෙට‍්ඨිස‍්ස එකපුත‍්තකො හුත්‍වා නිබ‍්බත‍්ති, භද‍්දජීතිස‍්ස නාමං අහොසි. තස‍්ස කිර ඉස‍්සරියභොගපරිවාරසම‍්පත‍්ති චරිමභවෙ බොධිසත‍්තස‍්ස විය අහොසි.
තදා සත්‍ථා සාවත්‍ථියං වසිත්‍වා භද‍්දජිකුමාරං සඞ‍්ගණ‍්හනත්‍ථාය මහතා භික‍්ඛුසඞ‍්ඝෙන සද‍්ධිං භද‍්දියනගරං ගන‍්ත්‍වා ජාතියාවනෙ වසි තස‍්ස ඤාණපරිපාකං ආගමයමානො. සොපි උපරිපාසාදෙ නිසින‍්නො සීහපඤ‍්ජරං විවරිත්‍වා ඔලොකෙන‍්තො භගවතො සන‍්තිකෙ ධම‍්මං සොතුං ගච‍්ඡන‍්තං මහාජනං දිස‍්වා, “කත්‍ථායං මහාජනො ගච‍්ඡතී”ති පුච‍්ඡිත්‍වා තං කාරණං සුත්‍වා සයම‍්පි මහතා පරිවාරෙන සත්‍ථු සන‍්තිකං ගන‍්ත්‍වා ධම‍්මං සුණන‍්තො සබ‍්බාභරණපටිමණ‍්ඩිතොව සබ‍්බකිලෙසෙ ඛෙපෙත්‍වා අරහත‍්තං පාපුණි. අරහත‍්තෙ පන තෙන අධිගතෙ සත්‍ථා භද‍්දියසෙට‍්ඨිං ආමන‍්තෙසි – “තව පුත‍්තො අලඞ‍්කතපටියත‍්තො ධම‍්මං සුණන‍්තො අරහත‍්තෙ පතිට‍්ඨාසි, තෙනස‍්ස ඉදානෙව පබ‍්බජිතුං යුත‍්තං, නො චෙ පබ‍්බජිස‍්සති, පරිනිබ‍්බායිස‍්සතී”ති. සෙට‍්ඨි “න මය‍්හං පුත‍්තස‍්ස දහරස‍්සෙව සතො පරිනිබ‍්බානෙන කිච‍්චං අත්‍ථි, පබ‍්බාජෙථ න”න‍්ති ආහ. තං සත්‍ථා පබ‍්බාජෙත්‍වා උපසම‍්පාදෙත්‍වා තත්‍ථ සත‍්තාහං වසිත්‍වා කොටිගාමං පාපුණි, සො ච ගාමො ගඞ‍්ගාතීරෙ අහොසි . කොටිගාමවාසිනො ච බුද‍්ධප‍්පමුඛස‍්ස භික‍්ඛුසඞ‍්ඝස‍්ස මහාදානං පවත‍්තෙසුං. භද‍්දජිත්‍ථෙරො සත්‍ථාරා අනුමොදනාය ආරද‍්ධමත‍්තාය බහිගාමං ගන‍්ත්‍වා “ගඞ‍්ගාතීරෙ මග‍්ගසමීපෙ සත්‍ථු ආගතකාලෙ වුට‍්ඨහිස‍්සාමී”ති කාලපරිච‍්ඡෙදං කත්‍වා අඤ‍්ඤතරස‍්මිං රුක‍්ඛමූලෙ සමාපත‍්තිං සමාපජ‍්ජිත්‍වා නිසීදි. මහාථෙරෙසු ආගච‍්ඡන‍්තෙසුපි අවුට‍්ඨහිත්‍වා සත්‍ථු ආගතකාලෙයෙව වුට‍්ඨාසි. පුථුජ‍්ජනා භික‍්ඛූ – “අයං අධුනා පබ‍්බජිතො, මහාථෙරෙසු ආගච‍්ඡන‍්තෙසු මානථද‍්ධො හුත්‍වා න වුට‍්ඨාසී”ති උජ‍්ඣායිංසු.
කොටිගාමවාසිනො සත්‍ථු භික‍්ඛුසඞ‍්ඝස‍්ස ච බහූ නාවාසඞ‍්ඝාටෙ බන්‍ධිංසු. සත්‍ථා “භද‍්දජිස‍්සානුභාවං පකාසෙමී”ති නාවාය ඨත්‍වා “කහං භද‍්දජී”ති පුච‍්ඡි. භද‍්දජිත්‍ථෙරො – “සොහං, භන‍්තෙ”ති සත්‍ථාරං උපසඞ‍්කමිත්‍වා අඤ‍්ජලිං කත්‍වා අට‍්ඨාසි. සත්‍ථා “එහි, භද්දජි, අම‍්හෙහි සද‍්ධිං එකනාවං අභිරුහා”ති. සො උප‍්පතිත්‍වා සත්‍ථු ඨිතනාවායං අට‍්ඨාසි. සත්‍ථා ගඞ‍්ගාය මජ‍්ඣෙ ගතකාලෙ, “භද්දජි, තයා මහාපනාදකාලෙ අජ‍්ඣාවුට‍්ඨරතනපාසාදො කහ”න‍්ති ආහ. “ඉමස‍්මිං ඨානෙ නිමුග‍්ගො, භන‍්තෙ”ති. “තෙන හි, භද්දජි, සබ්‍රහ‍්මචාරීනං කඞ‍්ඛං ඡින්‍දා”ති. තස‍්මිං ඛණෙ ථෙරො සත්‍ථාරං වන්‍දිත්‍වා ඉද‍්ධිබලෙන ගන‍්ත්‍වා පාසාදථූපිකං පාදඞ‍්ගුලන‍්තරෙන සන‍්නිරුජ‍්ඣිත්‍වා පඤ‍්චවීසතියොජනං පාසාදං ගහෙත්‍වා ආකාසෙ උප‍්පති, උප‍්පතන‍්තො ච පඤ‍්ඤාසයොජනානි උක‍්ඛිපි. අථස‍්ස පුරිමභවෙ ඤාතකා පාසාදගතෙන ලොභෙන මච‍්ඡකච‍්ඡපමණ‍්ඩූකා හුත්‍වා නිබ‍්බත‍්තා තස‍්මිං පාසාදෙ උට‍්ඨහන‍්තෙ පරිවත‍්තිත්‍වා පතිංසු. සත්‍ථා තෙ සම‍්පතන‍්තෙ දිස‍්වා “ඤාතකා තෙ, භද්දජි, කිලමන‍්තී”ති ආහ. ථෙරො සත්‍ථු වචනෙන පාසාදං විස‍්සජ‍්ජෙසි. පාසාදො යථාඨානෙයෙව පතිට‍්ඨහි. සත්‍ථා පාරඞ‍්ගතො භික‍්ඛූහි – “කදා, භන‍්තෙ, භද‍්දජිත්‍ථෙරෙන අයං පාසාදො අජ‍්ඣාවුට‍්ඨො”ති පුට‍්ඨො මහාපනාදජාතකං (ජා· 1.3.40 ආදයො) කථෙත්‍වා බහුජනං ධම‍්මාමතං පායෙසි.
ථෙරො පන අරහත‍්තං පත‍්තො පුබ‍්බසම‍්භාරං සරිත්‍වා සොමනස‍්සජාතො පුබ‍්බචරිතාපදානං පකාසෙතුං ඔගය‍්හාහං පොක‍්ඛරණින‍්තිආදිමාහ. තත්‍ථ ඔගය‍්හාහං පොක‍්ඛරණින‍්ති පුථුනානාඅනෙකමහොඝෙහි ඛණිතත‍්තා “පොක‍්ඛරණී”ති ලද‍්ධනාමං ජලාසයං ඔගය‍්හ ඔගහෙත්‍වා පවිසිත්‍වා අජ‍්ඣොගාහෙත්‍වා ඝාසහෙතුඛාදනත්‍ථාය තත්‍ථ පොක‍්ඛරණියං පවිසිත්‍වා භිසං පදුමපුණ‍්ඩරීකමූලං උද‍්ධරාමීති අත්‍ථො. සෙසං හෙට‍්ඨා වුත‍්තනයත‍්තා උත‍්තානපදත්‍ථත‍්තා ච නයානුසාරෙන සුවිඤ‍්ඤෙය්‍යමෙවාති.
භද‍්දජිත්‍ථෙරඅපදානවණ‍්ණනා සමත‍්තා.
559. සිවකත්‍ථෙරඅපදානවණ‍්ණනා
559. සීවක ථේර අපදාන වර්ණනාව
නවමාපදානෙ එසනාය චරන‍්තස‍්සාතිආදිකං ආයස‍්මතො සිවකත්‍ථෙරස‍්ස අපදානං. අයම‍්පි පුරිමබුද‍්ධෙසු කතාධිකාරො තත්‍ථ තත්‍ථ භවෙ විවට‍්ටූපනිස‍්සයානි පුඤ‍්ඤානි උපචිනන‍්තො විපස‍්සිස‍්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ‍්බත‍්තිත්‍වා විඤ‍්ඤුතං පත‍්තො එකදිවසං භගවන‍්තං පිණ‍්ඩාය චරන‍්තං දිස‍්වා පසන‍්නමානසො පත‍්තං ආදාය කුම‍්මාසස‍්ස පූරෙත්‍වා අදාසි. සො තෙන පුඤ‍්ඤකම‍්මෙන දෙවමනුස‍්සෙසු සංසරන‍්තො ඉමස‍්මිං බුද‍්ධුප‍්පාදෙ රාජගහෙ බ්‍රාහ‍්මණකුලගෙහෙ නිබ‍්බත‍්තිත්‍වා සිවකොතිස‍්ස නාමං අහොසි. සො වයප‍්පත‍්තො විජ‍්ජාසිප‍්පෙසු නිප‍්ඵත‍්තිං ගතො නෙක‍්ඛම‍්මජ‍්ඣාසයතාය කාමෙ පහාය තාපසපබ‍්බජ‍්ජං පබ‍්බජිත්‍වා විචරන‍්තො සත්‍ථාරං උපසඞ‍්කමිත්‍වා ධම‍්මං සුත්‍වා පටිලද‍්ධසද‍්ධො පබ‍්බජිත්‍වා විපස‍්සනාය කම‍්මං කරොන‍්තො නචිරස‍්සෙව අරහත‍්තං පාපුණි.
[missing trans]
අරහත‍්තං පත්‍වා සොමනස‍්සජාතො අත‍්තනො පුබ‍්බචරිතාපදානං පකාසෙන‍්තො එසනාය චරන‍්තස‍්සාතිආදිමාහ. තං සබ‍්බං සුවිඤ‍්ඤෙය්‍යමෙවාති.
සිවකත්‍ථෙරඅපදානවණ‍්ණනා සමත‍්තා.
560. උපවානත්‍ථෙරඅපදානවණ‍්ණනා
560. උපවාන ථේර අපදාන වර්ණනාව
දසමාපදානෙ පදුමුත‍්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස‍්මතො උපවානත්‍ථෙරස‍්ස අපදානං. අයං කිර පුරිමබුද‍්ධෙසු කතාධිකාරො තත්‍ථ තත්‍ථ භවෙ විවට‍්ටූපනිස‍්සයානි පුඤ‍්ඤානි උපචිනන‍්තො කෙනචි කම‍්මච‍්ඡිද‍්දෙන පදුමුත‍්තරස‍්ස භගවතො කාලෙ දල‍්ලිද‍්දකුලෙ නිබ‍්බත‍්තිත්‍වා විඤ‍්ඤුතං පත‍්තො භගවති පරිනිබ‍්බුතෙ තස‍්ස ධාතුං ගහෙත්‍වා මනුස‍්සදෙවනාගගරුළයක‍්ඛකුම‍්භණ‍්ඩගන්‍ධබ‍්බෙහි සත‍්තරතනමයෙ සත‍්තයොජනිකෙ ථූපෙ කතෙ තත්‍ථ සුධොතං අත‍්තනො උත‍්තරාසඞ‍්ගං වෙළග‍්ගෙ ආබන්‍ධිත්‍වා ධජං කත්‍වා පූජං අකාසි. තං ගහෙත්‍වා අභිසම‍්මතකො නාම යක‍්ඛසෙනාපති දෙවෙහි චෙතියපූජාරක‍්ඛණත්‍ථං ඨපිතො අදිස‍්සමානකායො ආකාසෙ ධාරෙන‍්තො චෙතියං තික‍්ඛත‍්තුං පදක‍්ඛිණං අකාසි. තං දිස‍්වා භිය්‍යොසොමත‍්තාය පසන‍්නමානසො අහොසි. සො තෙන පුඤ‍්ඤකම‍්මෙන දෙවමනුස‍්සෙසු සංසරන‍්තො ඉමස‍්මිං බුද‍්ධුප‍්පාදෙ සාවත්‍ථියං බ්‍රාහ‍්මණකුලෙ නිබ‍්බත‍්තිත්‍වා උපවානොති ලද‍්ධනාමො වයප‍්පත‍්තො ජෙතවනපටිග‍්ගහණෙ බුද‍්ධානුභාවං දිස‍්වා පටිලද‍්ධසද‍්ධො පබ‍්බජිත්‍වා විපස‍්සනාය කම‍්මං කරොන‍්තො ඡළභිඤ‍්ඤො අහොසි. අථායස‍්මා උපවානො භගවතො උපට‍්ඨාකො අහොසි . තෙන ච සමයෙන භගවතො වාතාබාධො උප‍්පජ‍්ජි. ථෙරස‍්ස ගිහිසහායො දෙවහිතො නාම බ්‍රාහ‍්මණො සාවත්‍ථියං පටිවසති. සො ථෙරං චතූහි පච‍්චයෙහි පවාරෙසි. අථායස‍්මා උපවානො නිවාසෙත්‍වා පත‍්තචීවරං ගහෙත්‍වා තස‍්ස බ්‍රාහ‍්මණස‍්ස නිවෙසනං උපගඤ‍්ඡි. බ්‍රාහ‍්මණො “කෙනචි මඤ‍්ඤෙ පයොජනෙන ථෙරො ආගතො භවිස‍්සතී”ති ඤත්‍වා “වදෙය්‍යාථ, භන‍්තෙ, කෙනත්‍ථො”ති ආහ. ථෙරො තස‍්ස බ්‍රාහ‍්මණස‍්ස පයොජනං ආචික‍්ඛන‍්තො –
[missing trans]
“අරහං සුගතො ලොකෙ, වාතෙහාබාධිකො මුනි; සචෙ උණ‍්හොදකං අත්‍ථි, මුනිනො දෙහි බ්‍රාහ‍්මණ.
“පූජිතො පූජනෙය්‍යානං, සක‍්කරෙය්‍යාන සක‍්කතො; අපචිතොපචෙය්‍යානං, තස‍්ස ඉච‍්ඡාමි හාතවෙ”ති. (ථෙරගා· 185-186) –
ගාථාද‍්වයං අභාසි.
තස‍්සත්‍ථො – යො ඉමස‍්මිං ලොකෙ පූජනෙය්‍යානං පූජෙතබ‍්බෙහි සක‍්කාදීහි දෙවෙහි මහාබ්‍රහ‍්මාදීහි ච බ්‍රහ‍්මෙහි පූජිතො, සක‍්කරෙය්‍යානං සක‍්කාතබ‍්බෙහි බිම‍්බිසාරකොසලරාජාදීහි සක‍්කතො, අපචෙය්‍යානං අපචායිතබ‍්බෙහි මහෙසීහි ඛීණාසවෙහි අපචිතො, කිලෙසෙහි ආරකත‍්තාදිනා අරහං, සොභනගමනාදිනා සුගතො සබ‍්බඤ‍්ඤූ මුනි මය‍්හං සත්‍ථා දෙවදෙවො සක‍්කානං අතිසක‍්කො බ්‍රහ‍්මානං අතිබ්‍රහ‍්මා, සො දානි වාතෙහි වාතහෙතු වාතක‍්ඛොභනිමිත‍්තං ආබාධිකො ජාතො. සචෙ , බ්‍රාහ‍්මණ, උණ‍්හොදකං අත්‍ථි, තස‍්ස වාතාබාධවූපසමනත්‍ථං තං හාතවෙ උපනෙතුං ඉච‍්ඡාමීති.
තං සුත්‍වා බ්‍රාහ‍්මණො උණ‍්හොදකං තදනුරූපං වාතහරඤ‍්ච භෙසජ‍්ජං භගවතො උපනාමෙසි. තෙන ච සත්‍ථු රොගො වූපසමි. තස‍්ස භගවා අනුමොදනං අකාසි.
අථායස‍්මා උපවානො අපරභාගෙ අත‍්තනො පුබ‍්බකම‍්මං සරිත්‍වා සොමනස‍්සජාතො පුබ‍්බචරිතාපදානං පකාසෙන‍්තො පදුමුත‍්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. තත්‍ථ පදුමුත‍්තරොතිආදීනි පුබ‍්බෙ වුත‍්තත්‍ථානෙව.
මහාජනා සමාගම‍්මාති සකලජම‍්බුදීපවාසිනො රාසිභූතාති අත්‍ථො. චිතකං කත්‍වාති යොජනුබ‍්බෙධං චන්‍දනරාසිචිතකං කත්‍වා භගවතො සරීරං තත්‍ථ අභිරොපයිංසූති සම‍්බන්‍ධො.
සරීරකිච‍්චං කත්‍වානාති ආදහනාති අග‍්ගිනා දහනකිච‍්චං කත්‍වාති අත්‍ථො.
ජඞ‍්ඝා මණිමයා ආසීති මනුස‍්සෙහි කතථූපෙ ජඞ‍්ඝා පුප‍්ඵවාහත්‍ථං චරිතට‍්ඨානං මණිමයා ඉන්‍දනීලමණිනා කතාති අත්‍ථො. මයම‍්පීති සබ‍්බෙ දෙවා ථූපං කරිස‍්සාමාති අත්‍ථො.
ධාතු ආවෙණිකා නත්‍ථීති දෙවමනුස‍්සෙහි විසුං විසුං චෙතියං කාතුං ආවෙණිකා විසුං ධාතු නත්‍ථි, තං දස‍්සෙන‍්තො සරීරං එකපිණ‍්ඩිතන‍්ති ආහ. අධිට‍්ඨානබලෙන සකලසරීරධාතු එකඝනසිලාමයපටිමා විය එකමෙව අහොසීති අත්‍ථො. ඉමම‍්හි බුද‍්ධථූපම‍්හීති සකලජම‍්බුදීපවාසීහි කතම‍්හි ඉමම‍්හි සුවණ‍්ණථූපම‍්හි මයං සබ‍්බෙ සමාගන‍්ත්‍වා කඤ‍්චුකථූපං කරිස‍්සාමාති අත්‍ථො.
ඉන්‍දනීලං මහානීලන‍්ති ඉන්‍දීවරපුප‍්ඵවණ‍්ණාභං මණි ඉන්‍දනීලමණි. තතො අධිකවණ‍්ණතා මහාමණි ඉන්‍දනීලමණයො ච මහානීලමණයො ච ජොතිරසමණිජාතිරඞ‍්ගමණයො ච එකතො සන‍්නිපාතෙත්‍වා රාසී කත්‍වා සුවණ‍්ණථූපෙ කඤ‍්චුකථූපං කත්‍වා අඡාදයුන‍්ති සම‍්බන්‍ධො.
පච‍්චෙකං බුද‍්ධසෙට‍්ඨස‍්සාති බුද‍්ධුත‍්තමස‍්ස පති එකං විසුං උපරිඡදනෙන ථූපං අකංසූති අත්‍ථො.
කුම‍්භණ‍්ඩා ගුය‍්හකා තථාති කුම‍්භමත‍්තානි අණ‍්ඩානි යෙසං දෙවානං තෙ කුම‍්භණ‍්ඩා, පටිච‍්ඡාදෙත්‍වා නිගුහිත්‍වා පටිච‍්ඡාදනතො ගරුළා ගුය‍්හකා නාම ජාතා, තෙ කුම‍්භණ‍්ඩා ගුය‍්හකාපි ථූපං අකංසූති අත්‍ථො.
අතිභොන‍්ති න තස‍්සාභාති තස‍්ස චෙතියස‍්ස පභං චන්‍දසූරියතාරකානං පභා න අතිභොන‍්ති, න අජ‍්ඣොත්‍ථරන‍්තීති අත්‍ථො.
අහම‍්පි කාරං කස‍්සාමීති තාදිනො ලොකනාථස‍්ස ථූපස‍්මිං අහම‍්පි කාරං පුඤ‍්ඤකිරියං කුසලකම‍්මං ධජපටාකපූජං කරිස‍්සාමීති අත්‍ථො.
උපවානත්‍ථෙරඅපදානවණ‍්ණනා සමත‍්තා.
561. රට‍්ඨපාලත්‍ථෙරඅපදානවණ‍්ණනා
561. රට්ඨපාල ථේර අපදාන වර්ණනාව
එකාදසමාපදානෙ පදුමුත‍්තරස‍්ස භගවතොතිආදිකං ආයස‍්මතො රට‍්ඨපාලත්‍ථෙරස‍්ස අපදානං. අයම‍්පි පුරිමබුද‍්ධෙසු කතාධිකාරො තත්‍ථ තත්‍ථ භවෙ විවට‍්ටූපනිස‍්සයානි පුඤ‍්ඤානි උපචිනන‍්තො පදුමුත‍්තරස‍්ස භගවතො කාලෙ තස‍්ස උප‍්පත‍්තිතො පුරෙතරමෙව හංසවතීනගරෙ ගහපතිමහාසාලකුලෙ නිබ‍්බත‍්තිත්‍වා වයප‍්පත‍්තො පිතු අච‍්චයෙන ඝරාවාසෙ පතිට‍්ඨිතො රතනකොට‍්ඨාගාරකම‍්මිකෙන දස‍්සිතං අපරිමාණං කුලවංසානුගතං ධනං දිස‍්වා “ඉමං එත‍්තකං ධනරාසිං මය‍්හං අය්‍යකපය්‍යකාදයො අත‍්තනා සද‍්ධිං ගහෙත්‍වා ගන‍්තුං නාසක‍්ඛිංසු, මයා පන ගහෙත්‍වා ගන‍්තුං වට‍්ටතී”ති චින‍්තෙත්‍වා කපණද‍්ධිකාදීනං මහාදානං දෙති. සො අභිඤ‍්ඤාලාභිං එකං තාපසං උපට‍්ඨහන‍්තො තෙන දෙවලොකාධිපච‍්චෙ උය්‍යොජිතො යාවජීවං පුඤ‍්ඤානි කත්‍වා තතො චුතො දෙවො හුත්‍වා නිබ‍්බත‍්ති. සො තත්‍ථ දෙවලොකෙ දෙවරජ‍්ජං කරොන‍්තො යාවතායුකං ඨත්‍වා තතො චුතො මනුස‍්සලොකෙ භින‍්නං රට‍්ඨං සන්‍ධාරෙතුං සමත්‍ථස‍්ස කුලස‍්ස එකපුත‍්තො හුත්‍වා නිබ‍්බත‍්ති. තෙන ච සමයෙන පදුමුත‍්තරො නාම භගවා ලොකෙ උප‍්පජ‍්ජිත්‍වා පවත‍්තිතවරධම‍්මචක‍්කො වෙනෙය්‍යසත‍්තං නිබ‍්බානමහානගරසඞ‍්ඛාතඛෙමන‍්තභූමිං සම‍්පාපෙසි. අථ සො කුලපුත‍්තො අනුක‍්කමෙන විඤ‍්ඤුතං පත‍්තො එකදිවසං උපාසකෙහි සද‍්ධිං විහාරං ගතො සත්‍ථාරං ධම‍්මං දෙසෙන‍්තං දිස‍්වා පසන‍්නචිත‍්තො පරිසපරියන‍්තෙ නිසීදි.
[missing trans]
තෙන ච සමයෙන සත්‍ථා එකං භික‍්ඛුං සද‍්ධාපබ‍්බජිතානං අග‍්ගට‍්ඨානෙ ඨපෙසි, තං දිස‍්වා පසන‍්නමානසො තදත්‍ථාය චිත‍්තං ඨපෙත්‍වා සතසහස‍්සභික‍්ඛුපරිවාරස‍්ස භගවතො මහතා සක‍්කාරෙන සත‍්තාහං මහාදානං පවත‍්තෙත්‍වා පණිධානං අකාසි. සත්‍ථා තස‍්ස අනන‍්තරායෙන ඉජ‍්ඣනභාවං දිස‍්වා “අනාගතෙ ගොතමස‍්ස නාම සම‍්මාසම‍්බුද‍්ධස‍්ස සාසනෙ සද‍්ධාපබ‍්බජිතානං අග‍්ගො භවිස‍්සතී”ති බ්‍යාකාසි. සො සත්‍ථාරං භික‍්ඛුසඞ‍්ඝඤ‍්ච වන්‍දිත්‍වා උට‍්ඨායාසනා පක‍්කාමි. සො තත්‍ථ යාවතායුකං පුඤ‍්ඤානි කත්‍වා තතො චවිත්‍වා දෙවමනුස‍්සෙසු සංසරන‍්තො ඉතො ද‍්වානවුතිකප‍්පෙ ඵුස‍්සස‍්ස භගවතො කාලෙ සත්‍ථු වෙමාතිකභාතිකෙසු තීසු රාජපුත‍්තෙසු සත්‍ථාරං උපට‍්ඨහන‍්තෙසු තෙසං පුඤ‍්ඤකිරියාය සහායකිච‍්චං අකාසි. එවං තත්‍ථ තත්‍ථ භවෙ තං තං බහුං කුසලං උපචිනිත්‍වා සුගතීසුයෙව සංසරන‍්තො ඉමස‍්මිං බුද‍්ධුප‍්පාදෙ කුරුරට‍්ඨෙ ථුල‍්ලකොට‍්ඨිකනිගමෙ රට‍්ඨපාලසෙට‍්ඨිගෙහෙ නිබ‍්බත‍්ති, තස‍්ස භින‍්නං රට‍්ඨං සන්‍ධාරෙතුං සමත්‍ථෙ කුලෙ නිබ‍්බත‍්තත‍්තා රට‍්ඨපාලොති වංසානුගතමෙව නාමං අහොසි. සො මහතා පරිවාරෙන වඩ‍්ඪන‍්තො අනුක‍්කමෙන යොබ‍්බනං පත‍්තො මාතාපිතූහි පතිරූපෙන දාරෙන සංයොජෙත්‍වා මහන‍්තෙ ච යසෙ පතිට‍්ඨාපිතො දිබ‍්බසම‍්පත‍්තිසදිසං සම‍්පත‍්තිං පච‍්චනුභොති. අථ භගවා කුරුරට‍්ඨෙ ජනපදචාරිකං චරන‍්තො ථුල‍්ලකොට‍්ඨිකං අනුපාපුණි. තං සුත්‍වා රට‍්ඨපාලො කුලපුත‍්තො සත්‍ථාරං උපසඞ‍්කමිත්‍වා සත්‍ථු සන‍්තිකෙ ධම‍්මං සුත්‍වා පටිලද‍්ධසද‍්ධො සත‍්තවාරෙ භත‍්තච‍්ඡෙදෙ කත්‍වා කිච‍්ඡෙන කසිරෙන මාතාපිතරො අනුජානාපෙත්‍වා සත්‍ථාරං උපසඞ‍්කමිත්‍වා පබ‍්බජ‍්ජං යාචිත්‍වා සත්‍ථු ආණත‍්තියා අඤ‍්ඤතරස‍්ස ථෙරස‍්ස සන‍්තිකෙ පබ‍්බජිත්‍වා යොනිසොමනසිකාරෙන කම‍්මං කරොන‍්තො විපස‍්සනං වඩ‍්ඪෙත්‍වා අරහත‍්තං පාපුණි.
අථායස‍්මා අපරභාගෙ අත‍්තනො පුබ‍්බකම‍්මං සරිත්‍වා සොමනස‍්සජාතො පුබ‍්බචරිතාපදානං පකාසෙන‍්තො පදුමුත‍්තරස‍්ස භගවතොතිආදිමාහ. සුනාගො සො මයා දින‍්නොති තදා මහාධනසෙට‍්ඨි හුත්‍වා සබ‍්බං සාපතෙය්‍යං දානමුඛෙ විස‍්සජ‍්ජනසමයෙ සත‍්තප‍්පතිට‍්ඨො සුන්‍දරො නාගො හත්‍ථිරාජා මයා දින‍්නො අහොසි. තං දස‍්සෙන‍්තො ඊසාදන‍්තොතිආදිමාහ. ඊසාදන‍්තො රථඊසප‍්පමාණදන‍්තො, සො මයා දින‍්නො හත්‍ථිනාගො. උරූළ‍්හවාති රාජාවහනයොග‍්ගසමත්‍ථො, රාජාරහො වා. සෙතච‍්ඡත‍්තොති අලඞ‍්කාරත්‍ථාය උපට‍්ඨහනසෙතච‍්ඡත‍්තසහිතොති අත්‍ථො. පසොභිතොති ආරොහපරිණාහවා රූපසොභාහි සම‍්පන‍්නොති අත්‍ථො. සකප‍්පනො සහත්‍ථිපොති හත්‍ථිඅලඞ‍්කාරසහිතො හත්‍ථිගොපකසහිතොති අත්‍ථො. ඉත්‍ථම‍්භූතො හත්‍ථිනාගො පදුමුත‍්තරස‍්ස භගවතො මයා දින‍්නොති අත්‍ථො.
මයා භත‍්තං කාරෙත්‍වානාති මයා කාරාපිතවිහාරෙ වසන‍්තානං කොටිසඞ‍්ඛානං භික‍්ඛූනං නිච‍්චභත‍්තං පට‍්ඨපෙත්‍වා මහෙසිනො නිය්‍යාදෙසින‍්ති සම‍්බන්‍ධො.
ජලජුත‍්තමනාමකොති ජලතො ජාතො ජලජො, කිං තං? පදුමං, පදුමෙන සමානනාමත‍්තා උත‍්තමත‍්තා ච පදුමුත‍්තරො නාම භගවාති අත්‍ථො. සෙසං සබ‍්බත්‍ථ උත‍්තානත්‍ථමෙවාති.
රට‍්ඨපාලත්‍ථෙරඅපදානවණ‍්ණනා සමත‍්තා.
ඡප‍්පඤ‍්ඤාසමමහාවග‍්ගවණ‍්ණනා සමත‍්තා.
ඉති විසුද‍්ධජනවිලාසිනියා අපදාන-අට‍්ඨකථාය
එත‍්තාවතා බුද‍්ධපච‍්චෙකබුද‍්ධසාවකත්‍ථෙරාපදාන-අට‍්ඨකථා සමත‍්තා.
නිගමනකථා
නිගමන කථා
සීහළදීපකෙ අප‍්පිච‍්ඡතාදිගුණවන‍්තානං ථෙරවංසප‍්පදීපානං ආනන්‍දත්‍ථෙරාදීනං සබ‍්බසත‍්තානං තණ‍්හාමානදිට‍්ඨාදයො ඡෙදනනිග‍්ගහවිවෙචනාද්‍යත්‍ථං සත‍්තහි මාසෙහි අතිවිය ආරාධනෙන ලද‍්ධකොසල‍්ලෙන බොධිසම‍්භාරං ගවෙසන‍්තෙන සතිධිතිගතිවීරියපරක‍්කමන‍්තෙන මහාසමන‍්තගුණසොභනෙන තිපිටකධරෙන පණ‍්ඩිතෙන ආභතං ඉමං අපදාන-අට‍්ඨකථං සබ‍්බො සදෙවලොකො ජානාතූති.
[missing trans]
අනෙන ලොභාදිමලා පජානං, චක‍්ඛාදිරොගා විවිධා ච දුක‍්ඛා; කලහාදිභයා දුක‍්ඛිතා ජාතා, චොරාදයොනත්‍ථකරා ච ලොකෙ.
නස‍්සන‍්තු මෙ පඤ‍්ච වෙරා ච පාපා, නස‍්සන‍්තු ගිම‍්හෙ යථා වුට‍්ඨිවාතා; අට‍්ඨඞ‍්ගිකමග‍්ගවරෙන පත්‍වා, නිබ‍්බානපුරං පටිපාදයාමි.
සබ‍්බදිට‍්ඨිඤ‍්ච මද‍්දන‍්තො, රාගදොසාදිපාපකෙ; සංසාරවට‍්ටං ඡින්‍දිත්‍වා, උපෙමි සග‍්ගමොක‍්ඛකෙ.
ආණාඛෙත‍්තම‍්හි සබ‍්බත්‍ථ, අවීචිම‍්හි භවග‍්ගතො; සබ‍්බෙ ධම‍්මානුයායන‍්තු, තයො ලොකා උතුපි චාති.
අපදාන-අට‍්ඨකථා සමත‍්තා.