8. චත‍්තාරි අධිකරණානි
8. සතර අධිකරණ
24. තෙන ඛො පන සමයෙන භික‍්ඛූ’පි භික‍්ඛුනීහි විවදන‍්ති, භික‍්ඛුනියො පි භික‍්ඛූහි විවදන‍්ති. ඡන‍්නො පි භික‍්ඛු භික‍්ඛුනීනං අනුපඛජ‍්ජ භික‍්ඛූහි සද‍්ධිං විවදති, භික‍්ඛුනීනං පක‍්ඛං ගාහෙති. යෙ තෙ භික‍්ඛූ අප‍්පිච‍්ඡා -පෙ- තෙ උජ‍්ඣායන‍්ති ඛීයන‍්ති විපාචෙන‍්ති: කථං හි නාම ඡන‍්නො භික‍්ඛු භික‍්ඛුනීනං අනුපඛජ‍්ජ භික‍්ඛූහි සද‍්ධිං විවදිස‍්සති, භික‍්ඛුනීනං පක‍්ඛං ගාහෙස‍්සතීති. අථ ඛො තෙ භික‍්ඛූ භගවතො එතමත්‍ථං ආරොචෙසුං. ‘සච‍්චං කිර භික‍්ඛවෙ -පෙ-’ ‘සච‍්චං භගවා -පෙ-’ විගරහිත්‍වා-පෙ- ධම‍්මිං කථං කත්‍වා භික‍්ඛූ ආමන‍්තෙසි:
24. එ සමයෙහි වනාහි මහණහු ද මෙහෙණන් හා විවාද කෙරෙත්, මෙහෙණහු ද මහණුන් හා විවාද කෙරෙත්. ඡන්න මහණ ද මෙහෙණන් ... මැදට වැද මහණුන් හා විවාද කෙරෙයි. මෙහෙණන්ගේ පක්‍ෂය ගන්වයි. අල්පේච්ඡ වූ ... යම් මහණ කෙනෙක් වෙත් ද, ඔහු ඡන්න මහණ තෙම කෙසේ නම් මෙහෙණන් මැදට වැද මහණුන් හා විවාද කරන්නේ ද? මෙහෙණන්ගේ පක්‍ෂය ගන්වන්නේ දැ?’ යි අවඥා කෙරෙත්, දොස් නඟත්, අගුණ පතුරුවා බෙණෙත්, ඉක්බිති ඒ මහණහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙ පවත් සැල කළාහ. ‘මහණෙනි, එය සැබෑ දැ?’ යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අසා වදාළ සේක. ‘වහන්ස සැබැවැ’ යි ඒ මහණහු පිළිවදන් දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔවුන් ගරහා, දැහැමි කතා කොට, ඔවුන් බණවා මෙය වදාළ සේක:
25. චත‍්තාරිමානි භික‍්ඛවෙ අධිකරණානි විවාදාධිකරණං අනුවාදාධිකරණං ආපත‍්තාධිකරණං කිච‍්චාධිකරණං.
25. “මහණෙනි, විවාදාධිකරණය, අනුවාදාධිකරණය, ආපත්‍යධිකරණය, කාත්‍යාධිකරණයැ යි මේ සතර අධිකරණ කෙනෙක් වෙත්.
තත්‍ථ කතමං විවාදාධිකරණං? ඉධ පන භික‍්ඛවෙ භික‍්ඛූ විවදන‍්ති ධම‍්මොති වා අධම‍්මොති වා විනයොති වා අවිනයොති වා භාසිතං ලපිතං තථාගතෙනාති වා අභාසිතං අලපිතං තථාගතෙනාති වා ආචිණ‍්ණං තථාගතෙනාති වා, අනාචිණ‍්ණං තථාගතෙනාති වා. පඤ‍්ඤත‍්තං තථාගතෙනාති වා අපඤ‍්ඤත‍්තං තථාගතෙනාති වා ආපත‍්තීති වා අනාපත‍්තීති වා ලහුකා ආපත‍්තීති වා ගරුකා ආපත‍්තීති වා, සාවසෙසා ආපත‍්තීති වා අනවසෙසා ආපත‍්තීති වා දුට‍්ඨුල‍්ලා ආපත‍්තීති වා අදුට‍්ඨුල‍්ලා ආපත‍්තීති වා, යං තත්‍ථ භණ‍්ඩනං කලහො විග‍්ගහො විවාදො නානාවාදො අඤ‍්ඤථාවාදො විපච‍්චතාය වොහාරො මෙධකං ඉදං වුච‍්චති විවාදාධිකරණං.
එහි විවාදාධිකරණය කවර යැ. මහණෙනි, මෙහි මහණහු ‘මේ දහමැ යි කියා හෝ නොදහමැයි කියා හෝ විනයයැ යි කියා හෝ අවිනයයැ යි කියා හෝ තථාගතයන් විසින් වදාරණ ලද්දේ ය, පවසන ලද්දේයැ යි කියා හෝ තථාගතයන් විසින් නො වදාරණ ලද්දේ ය, නො පවසන ලද්දේ යැ යි කියා හෝ තථාගතයන් විසින් ආචීර්‍ණ (කරණ ලද) යැ යි කියා හෝ තථාගතයන් විසින් අනාචීර්‍ණයැ යි කියා හෝ තථාගතයන් විසින් පණවන ලදැ යි කියා හෝ තථාගතයන් විසින් නො පණවන ලදැ යි. කියා හෝ මේ ඇවැතැ යි කියා හෝ මේ නො ඇවැතැ යි කියා හෝ මේ ලුහු ඇවැතැ යි කියා හෝ මේ ගරු ඇවැතැයි කියා හෝ මේ සාවශේෂ ඇවැතැයි කියා හෝ මේ අනවශේෂ ඇවැතැයි කියා හෝ මේ දුළුල් ඇවැතැ යි කියා හෝ මේ නොදුළුල් ඇවැතැ යි කියා හෝ විවාද කෙරෙත් ද, එහි යම් අරගලයෙක් කලහයෙක් විග්‍රහයෙක් විවාදයෙක් නානා වාදයෙක් අන්‍යථාවාදයෙක් විරුද්ධ ව්‍යවහාරයෙක් (පරුෂවචනයෙක්) කල බැගෑනියෙක් වෙයි ද මේ විවාදාධිකරණ යැ යි කියනු ලැබේ.
තත්‍ථ කතමං අනුවාදාධිකරණං? ඉධ පන භික‍්ඛවෙ භික‍්ඛූ භික‍්ඛුං අනුවදන‍්ති සීලවිපත‍්තියා වා ආචාරවිපත‍්තියා වා දිට‍්ඨිවිපත‍්තියා වා ආජීවවිපත‍්තියා වා, යො තත්‍ථ අනුවාදො අනුවදනා අනුල‍්ලපනා අනුභණනා අනුසම‍්පවඞ‍්කතා අබ‍්භුස‍්සහනතා අනුබලප‍්පදානං, ඉදං වුච‍්චති අනුවාදාධිකරණං.
එහි අනුවාදාධිකරණ නම් කවර යැ? මහණෙනි, මෙහි මහණහු ශීලවිපත්තියෙන් හෝ ආචාරවිපත්තියෙන් හෝ දෘෂ්ටිවිපත්තියෙන් හෝ ආජීව විපත්තියෙන් හෝ චෝදනා කෙරෙත් ද, එහි යම් අනුවාදයෙක් (චෝදනාවෙක්), අනුවදනයෙක්, පුන පුනා දොස් නැඟීමෙක් පුන පුනා දොස් කීමෙක් පුන පුනා අවනත කරන බවෙක්, දිරිගන්වා කීමෙක්, අනුබල දීමෙක් වේ ද, මෙය අනුවාදාධිකරණ නමැ යි කියනු ලැබේ.
තත්‍ථ කතමං ආපත‍්තාධිකරණං? පඤ‍්චපි ආපත‍්තික‍්ඛන්‍ධා ආපත‍්තාධිකරණං, සත‍්තපි ආපත‍්තික‍්ඛන්‍ධා ආපත‍්තාධිකරණං: ඉදං වුච‍්චති ආපත‍්තාධිකරණං.
එහි ආපත්තාධිකරණ නම් කවර යැ? ඇවැත් කඳු පස ම ආපත්තාධිකරණ යි, ඇවැත්කඳු සත ම ආපත්තාධිකරණ යි. මේ ආපන්නාධිකරණ නමැයි කියනු ලැබේ.
තත්‍ථ කතමං කිච‍්චාධිකරණං? යා සඞ‍්ඝස‍්ස කිච‍්චයතා කරණීයතා අපලොකනකම‍්මං ඤත‍්තිකම‍්මං ඤත‍්තිදුතියකම‍්මං ඤත‍්තිචතුත්‍ථකම‍්මං ඉදං වුච‍්චති කිච‍්චාධිකරණං.
එහි කිච්චාධිකරණ නම් කවර යැ ? අපලෝකනකර්‍ම ය, ඥප්තිකම් ය, ඥප්තිද්වීතීයකම් ය, ඥප්තිචතුර්‍ත්‍ථකර්‍ම යැ යි සංඝයාගේ යම් ඒකාන්තයෙන් කර්‍ම කළ යුතු බවෙක්, කාර්‍ය භාවයෙක් වේ ද, මේ කිච්චාධිකරණයැ යි කියනු ලැබේ.
25. විවාදාධිකරණස‍්ස කිං මූලං? ඡ විවාදමූලානි විවාදාධිකරණස‍්ස මූලං, තීණිපි අකුසලමූලානි විවාදාධිකරණස‍්ස මූලං තීණිපි කුසලමූලානි විවාදාධිකරණස‍්ස මූලං.
25. විවාදාධිකරණයාගේ මුල කවර යැ? විවාද මූල සය විවාදාධිකරණයට මුල් ය. තුන් අකුසල් මුල් ද විවාදාධිකරණයට මුල් ය. තුන් කුසල් මුල් ද විවාදාධිකරණයට මුල් ය.
කතමානි ඡ විවාදමූලානි විවාදාධිකරණස‍්ස මූලං? ඉධ පන භික‍්ඛවෙ භික‍්ඛු කොධනො හොති උපනාහී. යො සො භික‍්ඛවෙ භික‍්ඛු කොධනො හොති උපනාහී. සො සත්‍ථරි පි අගාරවො විහරති අප‍්පතිස‍්සො, ධම‍්මෙ පි අගාරවො විහරති අප‍්පතිස‍්සො, සඞ‍්ඝෙ පි අගාරවො විහරති අප‍්පතිස‍්සො, සික‍්ඛාය පි න පරිපූරකාරී හොති. යො සො භික‍්ඛවෙ භික‍්ඛු සත්‍ථරි පි අගාරවො විහරති අප‍්පතිස‍්සො, ධම‍්මෙපි -පෙ- සඞ‍්ඝෙපි -පෙ- සික‍්ඛාය පි න පරිපූරකාරී, සො සඞ‍්ඝෙ විවාදං ජනෙති. යො හොති විවාදො බහුජනඅහිතාය බහුජන අසුඛාය බහුනො ජනස‍්ස අනත්‍ථාය අහිතාය දුක‍්ඛාය දෙවමනුස‍්සානං. එවරූපඤ‍්චෙ තුම‍්හෙ භික‍්ඛවෙ විවාදමූලං අජ‍්ඣත‍්තං වා බහිද‍්ධා වා සමනුපස‍්සෙය්‍යාථ, තත්‍ර තුම‍්හෙ භික‍්ඛවෙ තස‍්සෙව පාපකස‍්ස විවාදමූලස‍්ස පහානාය වායමෙය්‍යාථ. එවරූපඤ‍්චෙ තුම‍්හෙ භික‍්ඛවෙ විවාදමූලං අජ‍්ඣත‍්තං වා බහිද‍්ධා වා න සමනුපස‍්සෙය්‍යාථ, තත්‍ර තුම‍්හෙ භික‍්ඛවෙ තස‍්සෙව පාපකස‍්ස විවාදමූලස‍්ස ආයතිං අනවස‍්සවාය පටිපජ‍්ජෙය්‍යාථ, එවමෙතස‍්ස පාපකස‍්ස විවාදමූලස‍්ස පහානං හොති. එවමෙතස‍්ස පාපකස‍්ස විවාදමූලස‍්ස ආයතිං අනවස‍්සවො හොති.
කවර විවාද මුල් සයෙක් විවාදාධිකරණයට මුල වේ ද යත්: මහණෙනි, මෙහි මහණෙක් ක්‍රෝධ කරන්නේ වේ ද, බද්ධ වෛර ඇත්තේ වේ ද, හේ ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි ද ගෞරව නැත්තේ යටත් පැවතුම් නැත්තේ වෙසෙයි, ධර්‍මය කෙරෙහි ද ගෞරව නැත්තේ යටත් පැවැතුම් නැත්තේ වෙසෙයි, සඞ්ඝයා කෙරෙහි ද ගෞරව නැත්තේ යටත් පැවැතුම් නැත්තේ වෙසෙයි, ශික්‍ෂායෙහි ද පරිපූරකාරී (සම්පූර්‍ණ කරන්නේ) නො වෙයි, මහණෙනි, යම් මහණෙක් ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි ද ගෞරව නැත්තේ යටත් පැවතුම් නැත්තේ වෙසෙයි ද, ධර්‍මය කෙරෙහි ද ... සඞ්ඝයා කෙරෙහි ද ... ශික්‍ෂායෙහි ද පරිපූරකාරී නො වෙයි ද, හේ සඞ්ඝයා කෙරෙහි විවාද උපදවයි. ඒ විවාදය බොහෝ දෙනාට අවැඩ පිණිස, බොහෝ දෙනාට නො සුව පිණිස බොහෝ දෙනාට අනර්‍ත්‍ථ පිණිස, දෙවි මිනිසුන් හට අහිත පිණිස දුක් පිණිස වෙයි. මහණෙනි, මෙබඳු විවාද මූලය ඉදින් තමා කෙරෙහි හෝ තමාගෙන් පිටත්හි හෝ දක්නේ නම්, මහණෙනි, එහි තෙපි ලාමක වූ ඒ විවාදමූලයේ ම ප්‍රහාණය පිණිස වෑයම් කරවු. මහණෙනි, ඉදින් තෙපි එබඳු විවාදමූලයක් තමන් කෙරෙහි හෝ තමන්ගෙන් පිටත්හි හෝ (අනුන් කෙරෙහි හෝ) නො දක්නහු නම්, මහණෙනි, තෙපි එහි ලා ඒ විවාදමූලයාගේ ම මත්තෙහි තමන් කෙරෙහි පහළ නොවන්නට පිළිපදිවු. මෙසේ මේ ලාමක වූ විවාදමූලයාගේ ප්‍රහාණය වෙයි, මෙසේ මේ විවාදමූලයාගේ මත්තෙහි නොඉපැද්ම වේ.
26. පුන ච පරං භික‍්ඛවෙ භික‍්ඛු මක‍්ඛී හොති පළාසී -පෙ- ඉස‍්සුකී හොති මච‍්ඡරී -පෙ- සඨො හොති මායාවී -පෙ- පාපිච‍්ඡො හොති මිච‍්ඡාදිට‍්ඨී -පෙ- සන්‍දිට‍්ඨිපරාමාසී හොති ආධානගාහී දුප‍්පටිනිස‍්සග‍්ගී. යො සො භික‍්ඛවෙ භික‍්ඛු සන්‍දිට‍්ඨිපරාමාසී හොති ආධානගාහී දුප‍්පටිනිස‍්සග‍්ගී. සො සත්‍ථරි පි අගාරවො විහරති අප‍්පතිස‍්සො. ධම‍්මෙ පි අගාරවො විහරති අප‍්පතිස‍්සො. සඞ‍්ඝෙ පි අගාරවො විහරති අප‍්පතිස‍්සො. සික‍්ඛාය පි න පරිපූරකාරී හොති. යො සො භික‍්ඛවෙ භික‍්ඛු සත්‍ථරි පි අගාරවො විහරති අප‍්පතිස‍්සො. ධම‍්මෙ පි -පෙ- සඞ‍්ඝෙපි -පෙ- සික‍්ඛාය පි න පරිපූරකාරී, සො සඞ‍්ඝෙ විවාදං ජනෙති. යො හොති විවාදො බහුජන අහිතාය බහුජන අසුඛාය බහුනො ජනස‍්ස අනත්‍ථාය අහිතාය දුක‍්ඛාය දෙවමනුස‍්සානං. එවරූපඤ‍්චෙ තුම‍්හෙ භික‍්ඛවෙ විවාදමූලං අජ‍්ඣත‍්තං වා බහිද‍්ධා වා සමනුපස‍්සෙය්‍යාථ තත්‍ර තුම‍්හෙ භික‍්ඛවෙ තස‍්සෙව පාපකස‍්ස විවාදමූලස‍්ස පහානාය වායමෙය්‍යාථ. එවරූපඤ‍්චෙ තුම‍්හෙ භික‍්ඛවෙ විවාදමූලං අජ‍්ඣත‍්තං වා බහිද‍්ධා වා න සමනුපස‍්සෙය්‍යාථ, තත්‍ර තුම‍්හෙ භික‍්ඛවෙ තස‍්සෙව පාපකස‍්ස විවාදමූලස‍්ස ආයතිං අනවස‍්සවාය පටිපජ‍්ජෙය්‍යාථ. එවමෙතස‍්ස පාපකස‍්ස විවාදමූලස‍්ස පහානං හොති. එවමෙතස‍්ස පාපකස‍්ස විවාදමූලස‍්ස ආයතිං අනවස‍්සවො හොති. ඉමානි ඡ විවාදමූලානි විවාදාධිකරණස‍්ස මූලං.
26. තවද අනෙකක් කියම්. මහණෙනි, මහණෙක් ගුණමකු වූයේ වේ ... ඊර්‍ෂ්‍යා ඇත්තේ මසුරු වේ, ... ශඨ වූයේ මායා සහිත වේ, ... ලාමක ඊප්සා ඇත්තේ මිසදිටු වේ, ... තමා ගත් දෘෂ්ටිය දැඩි කොට ගත්තේ ආධානගාහී වූයේ තමාගේ දෘෂ්ටිය දුරැලිය නො හැක්කේ වේ. මහණෙනි, යම් මහණෙක් තමාගේ දෘෂ්ටි දැඩි කොට ගත්තේ ආධානගාහී (දෘඪග්‍රාහී වූයේ) ත් දුක සේ බැහැර කළයුතු දෘෂ්ටි ඇත්තේත් වේ නම්, හේ ශාස්තෘහු කෙරෙහි ද ගෞරව නැත්තේ යටත් පැවැතුම් නැත්තේ වෙසෙයි, ධර්‍මය කෙරෙහි ද ගෞරව නැත්තේ යටත් පැවැතුම් නැත්තේ වෙසෙයි, සඞ්ඝයා කෙරෙහි ද ගෞරව නැත්තේ යටත් පැවැතුම් නැත්තේ වෙසෙයි, ශික්‍ෂායෙහි ද පරිපූරකාරී නො වෙයි. මහණෙනි, යමෙක් ශාස්තෘහු කෙරෙහිත් ගෞරව නැත්තේ යටත් පැවැතුම් නැත්තේ වෙසේ නම්, ධර්‍මය කෙරෙහිත් ගෞරව නැත්තේ යටත් පැවැතුම් නැත්තේ වෙසේ නම්, සඞ්ඝයා කෙරෙහිත් ගෞරව නැත්තේ යටත් පැවැතුම් නැත්තේ වෙසේ නම්, ශික්‍ෂායෙහි ද පරිපූරකාරී නො වේ නම්, හේ සඞ්ඝයා කෙරෙහි විවාද උපදවයි. ඒ විවාදය බොහෝ දෙනාට අවැඩ පිණිස, බොහෝ දෙනාට නොසුව පිණිස, බොහෝ දෙනාට අනර්‍ත්‍ථ පිණිස, දෙවිමිනිසුනට අහිත පිණිස, දුක් පිණිස වෙයි. මහණෙනි, මෙබඳු වූ විවාදමූලයක් තෙපි තමන් කෙරෙහි හෝ තමන්ගෙන් පිටත් හි හෝ දක්නහු නම්, මහණෙනි, එහි ලා තෙපි ඒ ලාමක වූ විවාදමූලයාගේ ම ප්‍රහාණය පිණිස වෑයම් කරවු. මහණෙනි, මෙබඳු වූ විවාදමූලයක් තමන් කෙරෙහි හෝ තමන්ගෙන් පිටත්හි හෝ තෙපි නො දක්නහු නම්, මහණෙනි, එහි ලා තෙපි ඒ ලාමක විවාදමූලයාගේ ම මත්තෙහි තමන් සතන්හි නො පහළ වනුවට පිළිපදිවු. මෙසේ ඒ ලාමක වූ විවාදමූලයාගේ ප්‍රහාණය වෙයි. මෙසේ මේ ලාමක වූ විවාදමූලයාගේ මත්තෙහි නොඉපැද්ම වෙයි. මේ විවාදමූල සය විවාදාධිකරණයට මුල ය.
27. කතමානි තීණි අකුසලමූලානි විවාදාධිකරණස‍්ස මූලං? ඉධ පන භික‍්ඛවෙ භික‍්ඛූ ලුද‍්ධචිත‍්තා විවදන‍්ති, දුට‍්ඨචිත‍්තා විවදන‍්ති, මූළ‍්හචිත‍්තා විවදන‍්ති, ධම‍්මොති වා අධම‍්මොති වා විනයොති වා අවිනයොති වා භාසිතං ලපිතං තථාගතෙනාති වා අභාසිතං අලපිතං තථාගතෙනාති වා, ආචිණ‍්ණං තථාගතෙනාති වා අනාචිණ‍්ණං තථාගතෙනාති වා, පඤ‍්ඤත‍්තං තථාගතෙනාති වා අප‍්පඤ‍්ඤත‍්තං තථාගතෙනාති වා, ආපත‍්තීති වා අනාපත‍්තීති වා, ලහුකාපත‍්තීති වා ගරුකාපත‍්තීති වා, සාවසෙසා ආපත‍්තීති වා අනවසෙසා ආපත‍්තීති වා, දුට‍්ඨුල‍්ලා ආපත‍්තීති වා අදුට‍්ඨුල‍්ලා ආපත‍්තීති වා. ඉමානි තීණි අකුසලමූලානි විවාදාධිකරණස‍්ස මූලං.
27. කවර අකුසල් මුල් තුනෙක් විවාදාධිකරණයට මුල වේ ද යත්: මහණෙනි, මෙහි මහණහු ‘දහමැ යි කියා හෝ නොදහමැ යි කියා හෝ විනයයයැ යි කියා හෝ අවිනයයැ යි කියා හෝ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් වදාරණලද්දේ ය, පවසන ලද්දේ යැයි කියා හෝ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් නොවදාරන ලද්දේ ය. නො පවසන ලද්දේ යැ යි කියා හෝ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ආචීර්‍ණ යැයි කියා හෝ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් අනාචීර්‍ණ යැ යි කියා හෝ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් පණවන ලදැ යි කියා හෝ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් නො පණවන ලදැ යි කියා හෝ ඇවැතැ යි කියා හෝ නො ඇවැතැ යි කියා හෝ ලුහු ඇවැතැ යි කියා හෝ ගුරු ඇවැතැ යි කියා හෝ සාවශේෂ ඇවැතැ යි කියා හෝ අනවශේෂ ඇවැතැ යි කියා හෝ දුළුල් ඇවැතැ යි කියා හෝ නොදුළුල් ඇවැතැයි කියා හෝ ලුබ්ධ සිතැත්තෝ විවාද කෙරෙත් ද, විෂ්ට සිතැත්තේ විවාද කෙරෙත් ද, මූඪ සිතැත්තෝ විවාද කෙරෙත් ද, මෙසේ මේ තුන් අකුසල් මුල් විවාදාධිකරණයට මුල් වේ.
කතමානි තීණි කුසලමූලානි විවාදාධිකරණස‍්ස මූලං? ඉධ භික‍්ඛවෙ භික‍්ඛූ අලුද‍්ධචිත‍්තා විවදන‍්ති, අදුට‍්ඨචිත‍්තා විවදන‍්ති, අමූළ‍්හචිත‍්තා විවදන‍්ති: ධම‍්මොති වා අධම‍්මොති වා -පෙ- දුට‍්ඨුල‍්ලා ආපත‍්තීති වා අදුට‍්ඨුල‍්ලං ආපත‍්තීති වා ඉමානි තීණි කුසලමූලානි විවාදාධිකරණස‍්ස මූලං.
කවර කුසල්මුල් තුනෙක් විවාදාධිකරණයට මුල් වේ ද යත්: මහණෙනි, මෙහි මහණ කෙනෙක් දහමැ යි කියා හෝ නොදහමැ යි කියා හෝ ... දුළුල් ඇවැතැ යි කියා හෝ නොදුළුල් ඇවැතැ යි කියා හෝ ලුබ්ධ නොවූ සිතැත්තාහු විවාද කෙරෙත් ද, විෂ්ට නොවූ සිතැත්තාහු විවාද කෙරෙත් ද, මූඪ නොවූ සිතැත්තාහු විවාද කෙරෙත් ද, මෙහි මේ තුන් කුසල් මුල් විවාදාධිකරණයට මුල් වේ.
28. අනුවාදාධිකරණස‍්ස කිං මූලං? ඡ අනුවාදමූලානි අනුවාදාධිකරණස‍්ස මූලං. තීණි පි අකුසලමූලානි අනුවාදාධිකරණස‍්ස මූලං, තීණි පි කුසලමූලානි අනුවාදාධිකරණස‍්ස මූලං. කායො පි අනුවාදාධිකරණස‍්ස මූලං, වාචාපි අනුවාදාධිකරණස‍්ස මූලං.
28. අනුවාදාධිකරණයට මුල කවර යැ? අනුවාදයට (චෝදනාවට) මුල් වූ දෑ සය අනුවාදාධිකරණයට මුල් වේ. තුන් අකුසල් මුල් ද අනුවාදාධිකරණයට මුල් වේ. තුන් කුසල් මුල් ද අනුවාදාධිකරණයට මුල් වේ. කය ද අනුවාදාධිකරණයට මුල් වේ, වචනය ද අනුවාදාධිකරණයට මුල් වේ.
කතමානි ඡ අනුවාදමූලානි අනුවාදාධිකරණස‍්ස මූලං? ඉධ භික‍්ඛවෙ, භික‍්ඛු කොධනො හොති උපනාහී. යො සො භික‍්ඛවෙ, භික‍්ඛු කොධනො හොති උපනාහී සො සත්‍ථරි පි අගාරවො විහරති අප‍්පතිස‍්සො, ධම‍්මෙ පි අගාරවො විහරති අප‍්පතිස‍්සො, සඞ‍්ඝෙ පි අගාරවො විහරති අප‍්පතිස‍්සො, සික‍්ඛාය පි න පරිපූරකාරී හොති. යො සො භික‍්ඛවෙ භික‍්ඛු සත්‍ථරි පි අගාරවො විහරති අප‍්පතිස‍්සො, ධම‍්මෙ පි -පෙ- සඞ‍්ඝෙ පි -පෙ- සික‍්ඛාය පි න පරිපූරකාරී. සො සඞ‍්ඝෙ අනුවාදං ජනෙති. යො හොති අනුවාදො බහුජන අහිතාය බහුජන අසුඛාය බහුනො ජනස‍්ස අනත්‍ථාය අහිතාය දුක‍්ඛාය දෙවමනුස‍්සානං. එවරූපඤ‍්චෙ තුම‍්හෙ භික‍්ඛවෙ අනුවාදමූලං අජ‍්ඣත‍්තං වා බහිද‍්ධා වා සමනුපස‍්සෙය්‍යාථ, තත්‍ර තුම‍්හෙ භික‍්ඛවෙ තස‍්සෙව පාපකස‍්ස අනුවාදමූලස‍්ස පහානාය වායමෙය්‍යාථ. එවරූපඤ‍්චෙ තුම‍්හෙ භික‍්ඛවෙ අනුවාදමූලා අජ‍්ඣත‍්තං වා බහිද‍්ධා වා න සමනුපස‍්සෙය්‍යාථ, තත්‍ර තුම‍්හෙ භික‍්ඛවෙ තස‍්සෙව පාපකස‍්ස අනුවාදමූලස‍්ස ආයතිං අනවස‍්සවාය පටිපජ‍්ජෙය්‍යාථ. එවමෙතස‍්ස පාපකස‍්ස අනුවාදමූලස‍්ස පහානං හොති. එවමෙතස‍්ස පාපකස‍්ස අනුවාදමූලස‍්ස ආයතිං අනවස‍්සවො හොති.
කවර නම් අනුවාදමූල සයෙක් අනුවාදාධිකරණයට මුල් වේ ද යත්: මහණෙනි, මෙහි මහණෙක් ක්‍රෝධ කරන්නේ, බැඳගත් වෛර ඇත්තේ වෙයි. මහණෙනි, යම් මහණෙක් ක්‍රෝධ කරන්නේ, බද්ධ වෛර ඇත්තේ වේ ද, හෙ තෙම ශාස්තෘහු කෙරෙහි ද ගෞරව නැත්තේ යටත් පැවැතුම් නැත්තේ වෙසෙයි, ධර්‍මය කෙරෙහි ද ගෞරව නැත්තේ යටත් පැවැතුම් නැත්තේ වෙසෙයි, සඞ්ඝයා කෙරෙහි ද ගෞරව නැත්තේ යටත් පැවැතුම් නැත්තේ වෙසෙයි, ශික්‍ෂායෙහි ද පරිපූරකාරී නො වෙයි. මහණෙනි, යම් මහණෙක් ශාස්තෘහු කෙරෙහි ගෞරව නැත්තේ යටත් පැවැතුම් නැත්තේ වෙසෙයි ද,ධර්‍මය කෙරෙහි ද ... සඞ්ඝයා කෙරෙහි ද ගෞරව නැත්තේ යටත් පැවැතුම් නැත්තේ වෙසෙයි ද, ශික්‍ෂායෙහි ද පරිපූරකාරී නො වෙයි ද, හෙ තෙම සඞ්ඝයා කෙරෙහි චෝදනා උපදවයි. ඒ චෝදනාව බොහෝ දෙනාට අහිත පිණිස, බොහෝ දෙනාට නොසුව පිණිස, බොහෝ දෙනාට අවැඩ පිණිස ද වේ මිනිසුන්හට අහිත පිණිස දුක් පිණිස වෙයි. මහණෙනි, ඉදින් තෙපි මෙබඳු අනුවාදමූලයක් තමන් කෙරෙහි හෝ තමන්ගෙන් බැහැරැ නො දක්නහු නම්, මහණෙනි, තෙපි එහි ඒ ලාමක වූ අනුවාදමූලයාගේ ම ප්‍රහාණය පිණිස වෑයම් කරවු. මහණෙනි, ඉදින් තෙපි මෙබඳු අනුවාදමූලයක් තමන් කෙරෙහි හෝ තමන්ගෙන් බැහැරැ හෝ නො දක්නහු නම්, මහණෙනි, එහි ලා තෙපි ඒ ලාමක වූ අනුවාදමූලයාගේ ම මත්තෙහි නොඉපැද්ම පිණිස පිළිපදිවු. මෙසේ මේ ලාමක වූ අනුවාදමූලයේ ප්‍රහාණය වෙයි. මෙසේ මේ ලාමක වූ අනුවාදමූලයේ මත්තෙහි නොඉපැද්ම වෙයි.
29. පුන ච පරං භික‍්ඛවෙ භික‍්ඛු මක‍්ඛී හොති පළාසී -පෙ- ඉස‍්සුකී හොති මච‍්ඡරී සඨො හොති මායාවී -පෙ- පාපිච‍්ඡො හොති මිච‍්ඡාදිට‍්ඨී -පෙ- සන්‍දිට‍්ඨිපරාමාසී හොති ආධානගාහී දුප‍්පටිනිස‍්සග‍්ගී. යො සො භික‍්ඛවෙ භික‍්ඛු සන්‍දිට‍්ඨිපරාමාසී හොති ආධානගාහී දුප‍්පටිනිස‍්සග‍්ගී, සො සත්‍ථරි පි අගාරවො විහරති අප‍්පතිස‍්සො, ධම‍්මෙ පි අගාරවො විහරති අප‍්පතිස‍්සො, සඞ‍්ඝෙ පි අගාරවො විහරති අප‍්පතිස‍්සො, සික‍්ඛාය පි න පරිපූරකාරී හොති. යො සො භික‍්ඛවෙ භික‍්ඛු සත්‍ථරි පි අගාරවො විහරති අප‍්පතිස‍්සො, ධම‍්මෙ පි -පෙ- සඞ‍්ඝෙ පි -පෙ- සික‍්ඛාය න පරිපූරකාරී, සො සඞ‍්ඝෙ අනුවාදං ජනෙති. සො හොති අනුවාදො බහුජන අහිතාය බහුජනඅසුඛාය බහුනො ජනස‍්ස අනත්‍ථාය අහිතාය දුක‍්ඛාය දෙවමනුස‍්සානං. එවරූපං චෙ තුම‍්හෙ භික‍්ඛවෙ අනුවාදමූලං අජ‍්ඣත‍්තං වා බහිද‍්ධා වා සමනුපස‍්සෙය්‍යාථ, තත්‍ර තුම‍්හෙ භික‍්ඛවෙ තස‍්සෙව පාපකස‍්ස අනුවාදමූලස‍්ස පහානාය වායමෙය්‍යාථ. එවරූපං චෙ තුම‍්හෙ භික‍්ඛවෙ අනුවාදමූලං අජ‍්ඣත‍්තං වා බහිද‍්ධා වා න සමනුපස‍්සෙය්‍යාථ, තත්‍ර තුම‍්හෙ භික‍්ඛවෙ තස‍්සෙව පාපකස‍්ස අනුවාදමූලස‍්ස ආයතිං අනවස‍්සවාය පටිපජ‍්ජෙය්‍යාථ. එවමෙතස‍්ස පාපකස‍්ස අනුවාදමූලස‍්ස පහානං හොති. එවමෙතස‍්ස පාපකස‍්ස අනුවාදමූලස‍්ස ආයතිං අනවස‍්සවො හොති. ඉමානි ඡ අනුවාදමූලානි අනුවාදාධිකරණස‍්ස මූලං.
29. තව ද අනෙකක් කියම්. මහණෙනි, මහණෙක් ගුණමකු වූයේ ඊර්‍ෂය්‍යා කරණුයේ මසුරු වූයේ වෙයි, ශඨ වූයේ මායා ඇත්තේ ... ලාමක ඊප්සා ඇත්තේ ... මිසදිටු වෙයි ... තමාගේ දෘෂ්ටිය දැඩි කොට ගන්නා සුලු වූයේ ආධානගාහී දුපපටිනිග්ගී (දුරැලීමට දුෂ්කර දෘෂ්ටි ඇත්තේ) වෙයි. හේ ශාස්තාහු කෙරෙහි ද ගෞරව නැත්තේ, යටත්පැවැතුම් නැත්තේ වෙසෙයි, ධර්‍මය කෙරෙහි ද ගෞරව නැත්තේ, යටත් පැවැතුම් නැත්තේ වෙසෙයි, සඞ්ඝයා කෙරෙහි ද ගෞරව නැත්තේ, යටත් පැවැතුම් නැත්තේ වෙසෙයි, ශික්‍ෂායෙහි ද පරිපූරකාරී නො වෙයි. මහණෙනි, යම් මහණෙක් ශාස්තෘහු කෙරෙහි ද ගෞරව නැත්තේ යටත් පැවැතුම් නැත්තේ වෙසෙන්නේද, ධර්‍මය කෙරෙහි ද ... සඞ්ඝයා කෙරෙහි ද ගෞරව නැත්තේ යටත් පැවැතුම් නැත්තේ වෙසෙන්නේ ද, ශික්‍ෂායෙහි පරිපූරකාරී නොවන්නේ ද, හේ සඞ්ඝයා කෙරෙහි අනුවාද (චෝදනා) උපදවයි. ඒ අනුවාදය බොහෝ දෙනාට අහිත පිණිස බොහෝ දෙනාට නොසුව පිණිස, බොහෝ දෙනාට අවැඩ පිණිස, දෙවිමිනිසුනට අහිත පිණිස, දුක් පිණිස වෙයි. මහණෙනි, ඉදින් තෙපි මෙබඳු අනුවාදමූලයක් තමා කෙරෙහි හෝ තමන්ගෙන් බැහැරැ හෝ දක්නහු නම්, මහණෙනි, එහි ලා ඒ ලාමක වූ අනුවාදමූලයේ ප්‍රහාණය පිණිස වෑයම් කරවු, මහණෙනි,ඉදින් මෙබඳු අනුවාදමූලයක් තමන් කෙරෙහි හෝ තමන්ගෙන් බැහැරැ හෝ නො දක්නහු නම්,මහණෙනි, තෙපි එහි ලා ඒ ලාමක අනුවාදමූලයේ මත්තෙහි නො ඉපැද්ම පිණිස පිළිපදිවු. මෙසේ මේ ලාමක අනුවාදමූලයේ ප්‍රහාණය වෙයි. මෙසේ මේ ලාමක අනුවාදමූලයේ මත්තෙහි නොඉපැද්ම වෙයි. මේ අනුවාදමූල සය අනුවාදාධිකරණයේ මුල ය:
30. කතමානි තීණි අකුසලමූලානි අනුවාදාධිකරණස‍්ස මූලං? ඉධ භික‍්ඛවෙ භික‍්ඛූ භික‍්ඛුං ලුද‍්ධචිත‍්තා අනුවදන‍්ති, දුට‍්ඨචිත‍්තා අනුවදන‍්ති, මූළ‍්හචිත‍්තා අනුවදන‍්ති, සීලවිපත‍්තියා වා ආචාරවිපත‍්තියා වා, දිට‍්ඨිවිපත‍්තියා වා, ආජීවවිපත‍්තියා වා. ඉමානි තීණි අකුසලමූලානි අනුවාදාධිකරණස‍්ස මූලං.
30. කවර තුන් අකුසල්මුල් කෙනෙක් අනුවාදාධිකරණයට මුල් වෙත් ද යත්; මහණෙනි, මෙහි මහණ කෙනෙක් ශීලවිපත්තියෙන් හෝ ආචාරවිපත්තියෙන් හෝ දෘෂ්ටිවිපත්තියෙන් හෝ ආජීවවිපත්තියෙන් හෝ මහණකුට ලුබ්ධ සිතැත්තාහු චෝදනා කෙරෙත් ද, ද්විෂ්ට සිතැත්තාහු චෝදනා කෙරෙත් ද, මූඪ සිතැත්තාහු චෝදනා කෙරෙත් ද, (මෙහිලා) මේ තුන් අකුසල් මුල්හු අනුවාදාධිකරණයට මුල් වෙත්.
කතමානි තීණි කුසලමූලානි අනුවාදාධිකරණස‍්ස මූලං? ඉධ භික‍්ඛවෙ භික‍්ඛූ භික‍්ඛුං අලුද‍්ධචිත‍්තා අනුවදන‍්ති, අදුට‍්ඨචිත‍්තා අනුවදන‍්ති, අමූළ‍්හචිත‍්තා අනුවදන‍්ති, සීලවිපත‍්තියා වා ආචාරවිපත‍්තියා වා, දිට‍්ඨිවිපත‍්තියා වා, ආජීවවිපත‍්තියා වා. ඉමානි තීණි කුසලමූලානි අනුවාදාධිකරණස‍්ස මූලං.
කවර තුන් කුසල්මුල් කෙනෙක් අනුවාදාධිකරණයට මුල් වෙත් ද යත්: මහණෙනි, මෙහි මහණහු මහණකුට ශීලවිපත්තියෙන් හෝ ආචාරවිපත්තියෙන් හෝ දෘෂ්ටිවිපත්තියෙන් හෝ ආජීවවිපත්තියෙන් හෝ අලුබ්ධ සිතැත්තාහු චෝදනා කෙරෙත් ද, අද්විෂට සිතැත්තාහු චෝදනා කෙරෙත් ද අමූඪ සිතැත්තාහු චෝදනා කෙරෙත් ද, (මෙසේ) මේ තුන් කුසල්මුල්හු අනුවාදාධිකරණයට මුල් වෙත්.
31. කතමො කායො අනුවාදාධිකරණස‍්ස මූලං? ඉධෙකච‍්චො දුබ‍්බණ‍්ණො හොති දුද‍්දස‍්සිකො ඔකොටිමකො බව‍්හාබාධො කාණො වා කුණී වා ඛඤ‍්ජො වා පක‍්ඛහතො වා යෙන නං අනුවදන‍්ති. අයං කායො අනුවාදාධිකරණස‍්ස මූලං.
31. කවර කයෙක් අනුවාදාධිකරණයට මුල් වේ ද? යත්: මෙහි එක්තරා මහණෙක් යමෙකින් සෙස්සෝ ඔහුට චෝදනා කරන්නාහු නම් එසේ වූ නොමනා පැහැ ඇත්තේ, නොමනා දැකුම් ඇත්තේ, අඟුටුමිටි වූයේ, බොහෝ ආබාධ ඇත්තේ, කණෙක් හෝ කොරෙක් හෝ පිළෙක් හෝ පක්‍ෂාඝාතියෙක් හෝ වෙයි. මේ ඔහුගේ කය (මෙසේ) අනුවාදාධිකරණයට මුල් වෙයි.
කතමා වාචා අනුවාදාධිකරණස‍්ස මූලං? ඉධෙකච‍්චො දුබ‍්බචො හොති මම‍්මනො එළගලවාචො යාය නං අනුවදන‍්ති, අයං වාචා අනුවාදාධිකරණස‍්ස මූලං.
කවර වචනයෙක් අනුවාදාධිකරණයට මුල් වෙයි ද? යත්: මෙහි එක්තරා මහණෙක් යමෙකින් සෙස්සෝ ඔහුට චෝදනා කෙරෙද්ද එසේ වූ දුර්‍වචයෙක්, මුමුනන්නෙක්, කෙලතොලුවෙක් වෙයි. මෙහි මේ වචනය අනුවාදාධිකරණයට මුල් වන නියා යි.
32. “ආපත‍්තාධිකරණස‍්ස කිං මූලං? ඡ ආපත‍්තිසමුට‍්ඨානා ආපත‍්තාධිකරණස‍්ස මූලං. අත්‍ථාපත‍්ති කායතො සමුට‍්ඨාති න වාචතො න චිත‍්තතො. අත්‍ථාපත‍්ති වාචතො සමුට‍්ඨාති න කායතො න චිත‍්තතො. අත්‍ථාපත‍්ති කායතො ච වාචතො ච සමුට‍්ඨාති න චිත‍්තතො. අත්‍ථාපත‍්ති කායතො ච චිත‍්තතො ච සමුට‍්ඨාති න වාචතො. අත්‍ථාපත‍්ති වාචතො ච චිත‍්තතො ච සමුට‍්ඨාති න කායතො. අත්‍ථාපත‍්ති කායතො ච වාචතො ච චිත‍්තතො ච සමුට‍්ඨාති. ඉමෙ ඡ ආපත‍්තිසමුට‍්ඨානා ආපත‍්තාධිකරණස‍්ස මූලං.
32. ආපත්‍යධිකරණයට මුල කවර යැ ආපත්තිසමුත්‍ථාන සය ආපත්‍යධිකරණයට මුල් වෙයි. යම් ඇවැතෙක් කයෙන් නැඟේ ද, වචනයෙන් නො නැඟේ ද සිතින් නො නැඟේ ද එසේ වූ ඇවැතෙක් ඇත. යම් ඇවැතෙක් වචනයෙන් නැඟේ ද, කයින් නො නැඟේ ද සිතින් නො නැඟේ ද එසේ වූ ඇවැතෙක් ඇත. යම් ඇවැතෙක් කයිනුත් වචනයෙනුත් නැඟේ ද, සිතින් නො නැඟේ ද, එසේ වූ ඇවැතෙක් ඇත. යම් ඇවැතෙක් කයිනුත් සිතිනුත් නැඟේ ද, වචනයෙන් නො නැඟේ ද, එසේ වූ ඇවැතෙක් ඇත. යම් ඇවැතෙක් වචනයෙනුත් සිතිනුත් නැඟේ ද, කයින් නො නැඟේ ද, එසේ වූ ඇවැතෙක් ඇත. යම් ඇවැතෙක් කයිනුත් වචනයෙනුත් සිතිනුත් නැඟේ ද, එසේ වූ ඇවැතෙක් ඇත. මේ ආපත්තිසමුත්‍ථාන සය ආපත්‍යධිකරණයට මුල් ය.
33. කිච‍්චාධිකරණස‍්ස කිං මූලං? කිච‍්චාධිකරණස‍්ස එකං මූලං: සඞ‍්ඝො.
33. කෘත්‍යාධිකරණයට මුල කවර යැ? කෘත්‍යාධිකරණයට එක් මුලෙකි. ඒ සඞ්ඝ තෙමේ ය.
34. විවාදාධිකරණං කුසලං අකුසලං අව්‍යාකතං. විවාදාධිකරණං සියා කුසලං සියා අකුසලං සියා අව්‍යාකතං. තත්‍ථ කතමං විවාදාධිකරණං කුසලං? ඉධ භික‍්ඛවෙ භික‍්ඛූ කුසලචිත‍්තා විවදන‍්ති ධම‍්මොති වා අධම‍්මොති වා -පෙ- දුට‍්ඨුල‍්ලා ආපත‍්තීති වා අදුට‍්ඨුල‍්ලා ආපත‍්තීති වා. යං තත්‍ථ භණ‍්ඩනං කලහො විග‍්ගහො විවාදො නානාවාදො අඤ‍්ඤථාවාදො විපච‍්චතාය වොහාරො මෙධගං ඉදං වුච‍්චති විවාදාධිකරණං කුසලං.
34. විවාදාධිකරණය කුසල් වේ ද? අකුසල් වේ ද? නැතහොත් අව්‍යාකෘත වේ ද? යත්: විවාදාධිකරණය ඇතැම් එකෙක් කුසල් වන්නේ ය, ඇතැම් එකෙක් අකුසල් වන්නේ ය, ඇතැම් එකෙක් අව්‍යාකෘත වන්නේ ය. ඔවුන් අතුරෙන් කුසල් වූ විවාදාධිකරණය කවර යැ ? මහණෙනි, මෙහි මහණ කෙනෙක් කුසල් සිතැත්තාහු මේ ධර්‍මයැ යි කියා හෝ අධර්‍මයැ යි කියා හෝ ... දුළුල් ඇවැතැ යි කියා හෝ නො දුළුල් ඇවැතැයි කියා හෝ විවාද කෙරෙත්. එහි යම් ඩබරයෙක් කලහයෙක් විග්‍රහයෙක් විවාදයෙක් නානාවාදයෙක් අන්‍යථාවාදයෙක් පරුෂ ව්‍යවහාරයෙක් අරගලයෙක් වේ ද, මේ කුසල් වූ විවාදාධිකරණයැ යි කියනු ලැබේ.
තත්‍ථ කතමං විවාදාධිකරණං අකුසලං? ඉධ භික‍්ඛවෙ භික‍්ඛූ අකුසලචිත‍්තා විවදන‍්ති ධම‍්මොති වා අධම‍්මොති වා -පෙ- දුට‍්ඨුල‍්ලා ආපත‍්තීති වා අදුට‍්ඨුල‍්ලා ආපත‍්තීති වා. යං තත්‍ථ භණ‍්ඩනං කලහො විග‍්ගහො විවාදො නානාවාදො අඤ‍්ඤථාවාදො විපච‍්චතාය වොහාරො මෙධගං ඉදං වුච‍්චති විවාදාධිකරණං අකුසලං.
එහි අකුසල් වූ විවාදාධිකරණය කවර යැ? මහණෙනි, මෙහි මහණකෙනෙක් අකුසල් සිතැත්තාහු ධර්‍මයැ යි කියා හෝ අධර්‍මයැ යි කියා හෝ ... දුළුල් ඇවැතැ යි කියා හෝ නොදුළුල් ඇවැතැ යි කියා හෝ විවාද කෙරෙත්. එහි යම් ඩබරයෙක් කලහයෙක් පරුෂ ව්‍යවහාරයෙක්, අරගලයෙක් වේ ද, මේ අකුසල් වූ විවාදාධිකරණයැ යි කියනු ලැබේ.
තත්‍ථ කතමං විවාදාධිකරණං අව්‍යාකතං? ඉධ භික‍්ඛවෙ භික‍්ඛූ අව්‍යාකතචිත‍්තා විවදන‍්ති ධම‍්මොති වා අධම‍්මොති වා -පෙ- දුට‍්ඨුල‍්ලා ආපත‍්තීති වා අදුට‍්ඨුල‍්ලා ආපත‍්තීති වා. යං තත්‍ථ භණ‍්ඩනං කලහො -පෙ- වොහාරො මෙධගං ඉදං වුච‍්චති විවාදාධිකරණං අව්‍යාකතං.
එහි අව්‍යාකෘත වූ විවාදාධිකරණය කවර යැ? මහණෙනි, මෙහි මහණහු අව්‍යාකෘත සිතැත්තාහු, මේ දහමැ යි කියා හෝ නොදහමැ යි කියා හෝ ... මේ දුළුල් ඇවැතැ යි කියා හෝ මේ නොදුළුල් ඇවැතැයි කියා හෝ විවාද කෙරෙත්. එහි යම් ඩබරයෙක්, කලහයෙක් පරුෂ ව්‍යවහාරයෙක්, අරගලයෙක් වේ ද, මෙය අව්‍යාකෘත විවාදාධිකරණයැ යි කියනු ලැබේ.
35. අනුවාදාධිකරණං කුසලං, අකුසලං, අව්‍යාකතං. අනුවාදාධිකරණං සියා කුසලං සියා අකුසලං සියා අව්‍යාකතං.
35. අනුවාදාධිකරණය කුසල් වේ ද? අකුසල් වේ ද? අව්‍යාකෘත වේ ද? අනුවාදාධිකරණය ඇතැම් එකෙක් කුසල් වන්නේ ය, ඇතැම් එකෙක් අකුසල් වන්නේ ය, ඇතැම් එකෙක් අව්‍යාකෘත වන්නේ ය.
තත්‍ථ කතමං අනුවාදාධිකරණං කුසලං? ඉධ භික‍්ඛවෙ භික‍්ඛූ භික‍්ඛුං කුසලචිත‍්තා අනුවදන‍්ති සීලවිපත‍්තියා වා ආචාරවිපත‍්තියා වා දිට‍්ඨිවිපත‍්තියා වා ආජීවවිපත‍්තියා වා. යො තත්‍ථ අනුවාදො අනුවදනා අනුල‍්ලපනා අනුභණනා අනුසම‍්පවඞ‍්කතා අබ‍්භුස‍්සහනතා අනුබලප‍්පදානං ඉදං වුච‍්චති අනුවාදාධිකරණං කුසලං.
ඔවුන් අතුරෙන් කුසල් වූ අනුවාදාධිකරණය කවරේ ද? යත්: මහණෙනි, මෙහි මහණ කෙනෙක් කුසල් සිතැත්තෝ මහණකුට ශීලවිපත්තියෙන් ආචාරවිපත්තියෙන් හෝ දෘෂ්ටිවිපත්තියෙන් හෝ ආජීවවිපත්තියෙන් හෝ චෝදනා කෙරෙත්. එහි යම් චෝදනාවෙක්, දොස් නැඟීමෙක්, පුන පුනා දොස් මතු කොට කීමෙක්, පුන පුනා දොස් බිණීමෙක්, පුන පුනා තිදොරින් නැමීමෙක්, වෙසෙසින් උත්සාහ කිරීමෙක්, අනුබල දීමෙක් වේ ද, මේ කුසල් වූ අනුවාදාධිකරණයැ යි කියනු ලැබේ.
තත්‍ථ කතමං අනුවාදාධිකරණං අකුසලං? ඉධ භික‍්ඛවෙ භික‍්ඛූ භික‍්ඛුං අකුසලචිත‍්තා අනුවදන‍්ති සීලවිපත‍්තියා වා -පෙ- ආජීවවිපත‍්තියා වා, යො තත්‍ථ අනුවාදො -පෙ-අබ‍්භුස‍්සහනතා අනුබලප‍්පදානං ඉදං වුච‍්චති අනුවාදාධිකරණං අකුසලං.
එහි අකුසල් වූ අනුවාදාධිකරණය කවරේ ද යත්: මහණෙනි, මෙහි මහණ කෙනෙක් අකුසල් සිතැත්තෝ මහණකුට ශීලවිපත්තියෙන් හෝ ... ආජීවවිපත්තියෙන් හෝ චෝදනා කෙරෙත් ද, එහි යම් චෝදනාවෙක් ... උත්සාහ කිරීමෙක්, අනුබල දීමෙක් වේ ද, මේ අකුසල් වූ අනුවාදාධිකරණයැ යි කියනු ලැබේ.
තත්‍ථ කතමං අනුවාදාධිකරණං අව්‍යාකතං? ඉධ භික‍්ඛවෙ භික‍්ඛූ භික‍්ඛුං අව්‍යාකතචිත‍්තා අනුවදන‍්ති සීලවිපත‍්තියා වා -පෙ- ආජීවවිපත‍්තියා වා. යො තත්‍ථ අනුවාදො -පෙ- අනුබලප‍්පදානං ඉදං වුච‍්චති අනුවාදාධිකරණං අව්‍යාකතං.
එහි අව්‍යාකෘත වූ අනුවාදාධිකරණය කවරේ වේ ද? මහණෙනි, මෙහි මහණ කෙනෙක් අව්‍යාකෘත සිතැත්තෝ මහණකුට ශීලවිපත්තියෙන් හෝ ... ආජීවවිපත්තියෙන් හෝ චෝදනා කෙරෙත් ද. එහි යම් චෝදනාවෙක් ... අනුබල දීමෙක් වේ ද, මෙය අව්‍යාකෘත අනුවාදාධිකරණයැ යි කියනු ලැබේ.
36. ආපත‍්තාධිකරණං අකුසලං අව්‍යාකතං? ආපත‍්තාධිකරණං සියා අකුසලං සියා අව්‍යාකතං. නත්‍ථි ආපත‍්තාධිකරණං කුසලං.
36. ආපත්‍යධිකරණය අකුසල් වේ ද? අව්‍යාකෘත වේ ද? කිසි ආපත්‍යධිකරණයෙක් (ඇවැත් පිළිබඳ නඩුවෙක්) අකුසල් වන්නේ ය, කිසි ආපත්‍යධිකරණයෙක් අව්‍යාකෘත වන්නේ ය. කුසල් වූ ආපත්‍යධිකරණයෙක් නැත.
තත්‍ථ කතමං ආපත‍්තාධිකරණං අකුසලං? යං ජානන‍්තො සඤ‍්ජානන‍්තො චෙච‍්ච අභිවිතරිත්‍වා වීතික‍්කමො ඉදං වුච‍්චති ආපත‍්තාධිකරණං අකුසලං.
එහි අකුසල් වූ ආපත්‍යධිකරණය කවරේ ද? දන්නේ, හඳුනන්නේ, සිතා, උපක්‍රම විසින් මැඩ යම් සිකපදයක්හු පිළිබඳ ව්‍යතික්‍රමයෙක් වේ ද, මේ අකුසල් වූ ආපත්‍යධිකරණයැ යි කියනු ලැබේ.
තත්‍ථ කතමං ආපත‍්තාධිකරණං අව්‍යාකතං? යං අජානන‍්තො අසඤ‍්ජානන‍්තො අචෙච‍්ච අනභිවිතරිත්‍වා වීතික‍්කමො, ඉදං වුච‍්චති ආපත‍්තාධිකරණං අව්‍යාකතං.
එහි අව්‍යාකෘත වූ ආපත්‍යධිකරණය කවරේ ද යත්; නොදන්නේ, නොහඳුනන්නේ, නො සිතා, උපක්‍රම නො කොට යම් සිකපදයක් පිළිබඳ ව්‍යතික්‍රමයෙක් වේ ද, මේ අව්‍යාකෘත වූ ආපත්‍යධිකරණයැ යි කියනු ලැබේ.
37. කිච‍්චාධිකරණං කුසලං අකුසලං අව්‍යාකතං? කිච‍්චාධිකරණං සියා කුසලං, සියා අකුසලං, සියා අව්‍යාකතං.
37. කෘත්‍යාධිකරණය කුසල් ද අකුසල් ද අව්‍යාකෘත ද යත්: ඇතැම් කෘත්‍යාධිකරණයෙක් කුසල් වන්නේ ය, ඇතැම් එකෙක් අකුසල් වන්නේ ය, ඇතැම් එකෙක් අව්‍යාකෘත වන්නේ ය.
තත්‍ථ කතමං කිච‍්චාධිකරණං කුසලං? යං සඞ‍්ඝො කුසලචිත‍්තො කම‍්මං කරොති අපලොකනකම‍්මං ඤත‍්තිකම‍්මං ඤත‍්තිදුතියකම‍්මං ඤත‍්තිචතුත්‍ථකම‍්මං, ඉදං වුච‍්චති කිච‍්චාධිකරණං කුසලං.
එහි කුසල් වූ කෘත්‍යාධිකරණය කවරේ ද සඞ්ඝ තෙමේ කුසල් සිතැත්තේ අපලෝකනකර්‍ම ඥප්තිකර්‍ම, ඥප්තිද්වීතීයකර්‍ම, ඥප්ති චතුර්‍ත්‍ථ කර්‍ම යන යම් කර්‍මයක් කරන්නේ ද, මේ කුසල් වූ කෘත්‍යාධිකරණයැ යි කියනු ලැබේ.
තත්‍ථ කතමං කිච‍්චාධිකරණං අකුසලං? යං සඞ‍්ඝො අකුසලචිත‍්තො කම‍්මං කරොති අපලොකනකම‍්මං ඤත‍්තිකම‍්මං ඤත‍්තිදුතියකම‍්මං ඤත‍්තිචතුත්‍ථකම‍්මං, ඉදං වුච‍්චති කිච‍්චාධිකරණං අකුසලං.
එහි අකුසල් වූ කෘත්‍යාධිකරණය කවරේ ද? සඞ්ඝ තෙමේ අකුසල් සිතැත්තේ අපලෝකනකර්‍ම, ඥප්තිකර්‍ම, ඥප්තිද්විතීයකර්‍ම, ඥප්ති චතුර්‍ත්‍ථකර්‍ම යන යම් කර්‍මයක් කරන්නෙන් ද, මේ අකුසල් වූ කෘත්‍යාධිකරණයැ යි කියනු ලැබේ.
තත්‍ථ කතමං කිච‍්චාධිකරණං අව්‍යාකතං? යං සඞ‍්ඝො අව්‍යාකතචිත‍්තො කම‍්මං කරොති අපලොකනකම‍්මං ඤත‍්තිකම‍්මං ඤත‍්තිදුතියකම‍්මං ඤත‍්තිචතුත්‍ථකම‍්මං, ඉදං වුච‍්චති කිච‍්චාධිකරණං අව්‍යාකතං.
එහි අව්‍යාකෘත කෘත්‍යාධිකරණය කවරේද? සඞ්ඝ තෙමේ අව්‍යාකෘත සිතැත්තේ ආලෝකනකර්‍ම, ඥප්තිකර්‍ම, ඥප්තිද්වීතීයකර්‍ම, ඥප්ති චතුර්‍ත්‍ථ කර්‍ම යන යම් කර්‍මයක් කරන්නේ ද, මෙය අව්‍යාකෘත වූ කෘත්‍යාධිකරණයැ යි කියනු ලැබේ.
38. “විවාදො විවාදාධිකරණං, විවාදො නො අධිකරණං, අධිකරණං නො විවාදො, අධිකරණඤ‍්චෙව විවාදො ච. සියා විවාදො විවාදාධිකරණං, සියා විවාදො නො අධිකරණං, සියා අධිකරණං නොවිවාදො, සියා අධිකරණඤ‍්චෙව විවාදො ච.
38. විවාදයෙක් වූ විවාදාධිකරණයෙකි, විවාදයෙක් වූ අධිකරණ නො වූවෙකි, අධිකරණයෙක් වූ විවාද නො වූයෙකි, අධිකරණ ද විවාද ද වූවෙකි. ඇතැම් විවාදයෙක් විවාදාධිකරණ වන්නේ ය, ඇතැම් විවාදයෙක් අධිකරණ නො වන්නේය, ඇතැම් අධිකරණයෙක් විවාද නො වන්නේ ය, ඇතැම් එකෙක් අධිකරණ ද විවාද ද වන්නේ ය.
තත්‍ථ කතමො විවාදො විවාදාධිකරණං? ඉධ භික‍්ඛවෙ භික‍්ඛූ විවදන‍්ති ධම‍්මොති වා අධම‍්මොති වා -පෙ- දුට‍්ඨුල‍්ලා ආපත‍්තීති වා අදුට‍්ඨුල‍්ලා ආපත‍්තීති වා. යං තත්‍ථ භණ‍්ඩනං කලහො විග‍්ගහො විවාදො නානාවාදො අඤ‍්ඤථාවාදො විපච‍්චතාය වොහාරො මෙධගං අයං විවාදො විවාදාධිකරණං.
එහි කවර විවාදයෙක් විවාදාධිකරණ වේ ද යත්: මහණෙනි, මෙහි මහණහු ධර්‍ම යැ යි කියා හෝ අධර්‍ම යැයි කියා හෝ ... දුළුල් ඇවැතැ යි කියා හෝ නොදුළුල් ඇවැතැ යි කියා හෝ විවාද කෙරෙත්. එහි යම් අරගලයෙක්, කලහයෙක්, උනුනට විරුද්ධ නැන්මෙක්, විරුද්ධ වාදයෙක්, නානාවාදයෙක්, අන් පරිද්දෙකින් වූ වාදයෙක්, සිතැ දුක් පහළ කරනු පිණිස වූ වචනයෙක්, රළු බස් දෙඩුමෙක් වේ ද, මේ විවාදය විවාදාධිකරණ වෙයි.
තත්‍ථ කතමො විවාදො නො අධිකරණං? මාතාපි පුත‍්තෙන විවදති, පුත‍්තො පි මාතරා විවදති, පිතා පි පුත‍්තෙන විවදති, පුත‍්තො පි පිතරා විවදති, භාතා පි භාතරා විවදති, භාතා පි භගිනියා විවදති, භගිනී පි භාතරා විවදති, සහායො පි සහායෙන විවදති. අයං විවාදො නො අධිකරණං.
එහි කවර විවාදයෙක් අධිකරණ නො වේ ද යත්: මව ද පුතු හා විවාද කෙරෙයි, පුතා ද මව හා විවාද කෙරෙයි, පියා ද පුතු හා විවාද කෙරෙයි, පුතා ද පියා හා විවාද කෙරෙයි, බෑයා ද බිහිනිය හා විවාද කෙරෙයි, බිහිනි ද බෑයා හා විවාද කෙරෙයි, යහළුවා ද යහළුවා හා විවාද කෙරෙයි. මේ විවාදය යි, අධිකරණයෙක් නො වේ.
තත්‍ථ කතමං අධිකරණං නො විවාදො? අනුවාදාධිකරණං ආපත‍්තාධිකරණං, කිච‍්චාධිකරණං, ඉදං අධිකරණං නො විවාදො.
එහි කවර දැයෙක් අධිකරණ වේ ද? විවාදයෙක් නො වේ ද? යත්: අනුවාදාධිකරණය ද ආපත්‍යාධිකරණය ද යන කෘත්‍යාධිකරණය ද යන මෙය අධිකරණ වෙයි, විවාදයෙක් නො වෙයි.
තත්‍ථ කතමං අධිකරණඤ‍්චෙව විවාදො ච? විවාදාධිකරණං අධිකරණඤ‍්චෙව විවාදො ච.
එහි කවරෙක් අධිකරණයත් විවාදයත් වේ ද යත්: විවාදාධිකරණය අධිකරණයත් විවාදයත් වේ.
39. අනුවාදො අනුවාදාධිකරණං, අනුවාදො නො අධිකරණං, අධිකරණං නො අනුවාදො, අධිකරණඤ‍්චෙව අනුවාදො ච, සියා අනුවාදො අනුවාදාධිකරණං, සියා අනුවාදො නො අධිකරණං, සියා අධිකරණං නො අනුවාදො, සියා අධිකරණඤ‍්චෙව අනුවාදො ච.
39. අනුවාද වූ අනුවාදාධිකරණයෙකි, අනුවාදවූ අධිකරණ නො වූයෙකි, අධිකරණ වූ අනුවාද නොවූයෙකි, අධිකරණ ද අනුවාද වූයෙකි, ඇතැම් අනුවාදයෙක් අනුවාදාධිකරණ වන්නේ ය, ඇතැම් අනුවාදයෙක් අධිකරණ නො වන්නේ ය, ඇතැම් අධිකරණයෙක් අනුවාද නො වන්නේ ය, ඇතැම් එකෙක් අධිකරණ ද අනුවාද ද වන්නේ ය.
තත්‍ථ කතමො අනුවාදො අනුවාදාධිකරණං? ඉධ භික‍්ඛවෙ, භික‍්ඛූ භික‍්ඛුං අනුවදන‍්ති සීලවිපත‍්තියා වා ආචාරවිපත‍්තියා වා දිට‍්ඨිවිපත‍්තියා වා ආජීවවිපත‍්තියා වා. යො තත්‍ථ අනුවාදො අනුවදනා අනුල‍්ලපනා අනුභණනා අනුසම‍්පවඞ‍්කතා අබ‍්භුස‍්සහනතා අනුබලප‍්පදානං අයං අනුවාදො අනුවාදාධිකරණං.
එහි කවර අනුවාදයෙක් අනුවාදාධිකරණ වේ ද යත්: මහණෙනි, මෙහි මහණහු මහණකුට ශිලවිපත්තියෙන් හෝ ආචාරවිපත්තියෙන් හෝ දෘෂ්ටිවිපත්තියෙන් හෝ ආජීවවිපත්තියෙන් හෝ චෝදනා කෙරෙත්. එහි යම් අනුවාදයෙක් (චෝදනාවෙක්) දොස් නැඟීමෙක්, පුන පුනා දොස් මතු කොට කීමෙක්, පුන පුනා දොස් බිණීමෙක්, පුන පුනා තිදොරින් නැමීමෙක්, වෙසෙසින් උත්සාහ කිරීමෙක්, අනුබල දීමෙක් වෙයි ද, මේ අනුවාදය අනුවාදාධිකරණ වේ.
තත්‍ථ කතමො අනුවාදො නො අධිකරණං? මාතාපි පුත‍්තං අනුවදති, පුත‍්තොපි මාතරං අනුවදති, පිතාපි පුත‍්තං අනුවදති, පුත‍්තොපි පිතරං අනුවදති, භාතා පි භාතරං අනුවදති, භාතා පි භගිනිං අනුවදති, භගිනී පි භාතරං අනුවදති, සහායො පි සහායං අනුවදති, අයං අනුවාදො නො අධිකරණං.
එහි කවර අනුවාදයෙක් අධිකරණ නො වේ ද යත්; මව ද පුතුට චෝදනා කෙරෙයි, පුතා ද මවට චෝදනා කෙරෙයි, පියා ද පුතාට චෝදනා කෙරෙයි, පුතා ද පියාට චෝදනා කෙරෙයි, බෑයා ද බෑයාට චෝදනා කෙරෙයි, බෑයා ද බිහිනියට චෝදනා කෙරෙයි, බිහිනි ද බෑයාට චෝදනා කෙරෙයි, යහළුවා ද යහළුවාට චෝදනා කෙරෙයි. මේ අනුවාදය යි (චෝදනාව යි), අධිකරණයෙක් නො වෙයි.
තත්‍ථ කතමං අධිකරණං නො අනුවාදො? ආපත‍්තාධිකරණං කිච‍්චාධිකරණං විවාදාධිකරණං ඉදං අධිකරණං නො අනුවාදො.
එහි කිමෙක් අධිකරණ වේ ද? අනුවාද නො වේ ද යත්: ආපත්‍යධිකරණය, කෘත්‍යාධිකරණය, විවාදාධිකරණය යන මේ අධිකරණ වෙයි, අනුවාද නො වෙයි.
තත්‍ථ කතමං අධිකරණඤ‍්චෙව අනුවාදො ච? අනුවාදාධිකරණං අධිකරණඤ‍්චෙව අනුවාදො ච.
එහි කවරෙක් අධිකරණයත් අනුවාදයත් වේ ද යත්: අනුවාදාධිකරණය අධිකරණ ද වේ අනුවාද ද වේ.
40. ආපත්ති ආපත‍්තාධිකරණං, ආපත්ති නො අධිකරණං, අධිකරණං නො ආපත්ති, අධිකරණඤ‍්චෙව ආපත්ති ච, සියා ආපත්ති ආපත‍්තාධිකරණං, සියා ආපත්ති නො අධිකරණං, සියා අධිකරණං නො ආපත්ති, සියා අධිකරණඤ‍්චෙව ආපත්ති ච.
40. ආපත්ති වූ ආපත්‍යධිකරණයෙකි, ආපත්ති වූ අධිකරණ නොවූ එකෙක, අධිකරණ වූ ආපත්ති නොවූ එකෙක, අධිකරණ ද ආපත්ති ද වූ එකෙක, ඇතැම් ආපත්තියෙක් ආපත්‍යධිකරණ වන්නේ ය, ඇතැම් ආපත්තියෙක් අධිකරණ නො වන්නේ ය, ඇතැම් අධිකරණයෙක් ආපත්ති නො වන්නේ ය, ඇතැම් එකෙක් අධිකරණත් ආපත්තිත් වන්නේ ය.
තත්‍ථ කතමං ආපත්ති ආපත‍්තාධිකරණං? පඤ‍්ච පි ආපත‍්තික‍්ඛන්‍ධා ආපත‍්තාධිකරණං, සත‍්තපි ආපත‍්තික‍්ඛන්‍ධා ආපත‍්තාධිකරණං, අයං ආපත්ති ආපත‍්තාධිකරණං.
එහි ආපත්ති වූ ආපත්‍යධිකරණය කවරේ ද ආපත්තිස්කන්‍ධ පස ම ආපත්‍යධිකරණ යි, ආපත්තිස්කන්‍ධ සත ම ආපත්‍යපධිකරණ යි. මේ ආපත්ති ද ආපත්‍යධිකරණ ද වූ දැය යි.
තත්‍ථ කතමං ආපත්ති නො අධිකරණං? සොතාපත‍්ති සමාපත‍්ති, අයං ආපත්ති නො අධිකරණං .
එහි කවර එකෙක් ආපත්ති වේ ද, අධිකරණ නො වේ ද යත්: ශ්‍රෝත ආපත්තිය ද සමාපත්තිය ද යන මේ ආපත්ති යි, අධිකරණ නො වෙයි.
තත්‍ථ කතමං අධිකරණං නො ආපත්ති? කිච‍්චාධිකරණං විවාදාධිකරණං අනුවාදාධිකරණං ඉදං අධිකරණං නො ආපත්ති.
එහි කවර එකෙක් අධිකරණ වේ ද, ආපත්ති නො වේ ද? යත්: කෘත්‍යාධිකරණය විවාදාධිකරණය අනුවාදාධිකරණය යන මෙය අධිකරණයි, ආපත්ති නො වේ.
තත්‍ථ කතමං අධිකරණඤ‍්චෙව ආපත්ති ච? ආපත‍්තාධිකරණං අධිකරණඤ‍්චෙව ආපත්ති ච.
එහි කවරෙක් අධිකරණත් ආපත්තිත් වේ ද යත්: ආපත්‍යධිකරණය අධිකරණ ද ආපත්ති ද වේ.
41. කිච‍්චං කිච‍්චාධිකරණං, කිච‍්චං නො අධිකරණං, අධිකරණං නො කිච‍්චං, අධිකරණඤ‍්චෙව කිච‍්චඤ‍්ච සියා කිච‍්චං කිච‍්චාධිකරණං, සියා කිච‍්චං නො අධිකරණං, සියා අධිකරණං නො කිච‍්චං, සියා අධිකරණඤ‍්චෙව කිච‍්චඤ‍්ච.
41. කෘත්‍යය වූ කෘත්‍යාධිකරණයෙකි, කෘත්‍යය වූ අධිකරණ නො වූයෙකි, අධිකරණ වූ කෘත්‍යය නොවූයෙකි, අධිකරණ ද කෘත්‍ය ද වූයෙකි. ඇතැම් කෘත්‍යයෙක් කෘත්‍යාධිකරණ වන්නේ ය, ඇතැම් කෘත්‍යයෙක් අධිකරණ නො වන්නේ ය, ඇතැම් අධිකරණයෙක් කෘත්‍ය නො වන්නේ ය, ඇතැම් එකෙක් අධිකරණ ද කෘත්‍ය ද වන්නේ ය.
තත්‍ථ කතමං කිච‍්චං කිච‍්චාධිකරණං? යා සඞ‍්ඝස‍්ස කිච‍්චයතා, කරණීයතා අපලොකනකම‍්මං ඤත‍්තිකම‍්මං ඤත‍්තිදුතියකම‍්මං ඤත‍්තිචතුත්‍ථකම‍්මං, ඉදං කිච‍්චං කිච‍්චාධිකරණං.
එහි කවර කෘත්‍යයෙක් කෘත්‍යාධිකරණ වේ ද යත්: අපලෝකන කර්‍ම, ඥප්ති කර්‍ම, ඥප්තිද්විතීයකර්‍ම, ඥප්තිචතුර්‍ත්‍ථකර්‍ම යන සංඝයාගේ යම් කෘත්‍ය කරන බවෙක් කටයුතු කරන බවෙක් වේ ද, මේ කෘත්‍ය ද කෘත්‍යාධිකරණ ද වේ.
තත්‍ථ කතමං කිච‍්චං නො අධිකරණං? ආචරියකිච‍්චං උපජ‍්ඣායකිච‍්චං සමානුපජ‍්ඣායකිච‍්චං සමානාචරියකිච‍්චං ඉදං කිච‍්චං නො අධිකරණං.
එහි කවර කෘත්‍යයෙක් අධිකරණ නො වේ ද යත්: ඇදුරන් පිළිබඳ කිස, උපාධ්‍යායයා පිළිබඳ කිස, සමාන උපාධ්‍යායයා පිළිබඳ කිස, සමානාචාර්‍ය්‍යා පිළිබඳ කිස යන මේ අධිකරණ නොවූ කෘත්‍යය ය.
තත්‍ථ කතමං අධිකරණං නො කිච‍්චං? විවාදාධිකරණං අනුවාදාධිකරණං ආපත‍්තාධිකරණං, ඉදං අධිකරණං නො කිච‍්චං.
එහි කවරෙක් කෘත්‍ය නොවූ අධිකරණයෙක් වේ ද යත්: විවාදාධිකරණ අනුවාදාධිකරණ ආපත්‍යධිකරණ යන මෙය අධිකරණ ය, කෘත්‍ය නො වේ.
තත්‍ථ කතමං අධිකරණඤ‍්චෙව කිච‍්චඤ‍්ච? කිච‍්චාධිකරණං අධිකරණඤ‍්චෙව කිච‍්චඤ‍්ච.
එහි කවර එකෙක් අධිකරණයත් කෘත්‍යයත් වේ ද යත්; කෘත්‍යාධිකරණය, අධිකරණය ද වේ, කෘත්‍යය ද වේ.