සඞ‍්ඝාදිසෙසකණ‍්ඩං අට‍්ඨකථා

ප්‍රථම සඞ්ඝාදිශේෂය වර්ණනාව

පාරාජිකානන්තරස්ස - අයංදානි භවිස්සති, සඞ්ඝාදිසෙසකණ්ඩස්ස - අනුත්නානත්‍ථවණ්ණනා

‘උද්දොසිතං’ බඩුතබන හලය. “මාය්‍යො එවං අවච” ආර්‍ය්‍යය මෙසේ නොකියව. “අපි නාය්‍ය” කිම, ආර්‍ය්‍යය “අච්චාවදථ” ඉක්මවා කියවු. ආක්‍රොශ කරවුයි කියන ලද්දේ වේ.

“උස්සයවාදිකා” මානොත්සන්න වශයෙන්, ක්‍රොධොත්සන්න වශයෙන් විවාදකරන්නෟ. යම්හෙයකින් ඕතොමෝ අර්‍ත්‍ථහෙයින් යුක්ති කියන්නියක් වන්නීද, එහෙයින් උස්සයවාදිකා නම්. අට්ටකාරිකා වුච්චතීති යුක්ති කියන්නීයයි පදභාජනයෙහි වදාරණ ලදී. මෙහිද “අට්ටො”යි ව්‍යවහාරික විනිශ්චය කියනු ලැබේ. පැවිදි හෝ යමකට අධිකරණයයි කියත්ද, ඒය. “දුතියං වා පරියෙසති” සාක්‍ෂියක් හෝ සහායයකු හෝ සොයාද, දුක්කටය වේ. “ගච්ඡති වා” මෙහෙණ අසපුවෙක් හෝ වේවා, පිඩු පිණිස හැසිරෙණ මගෙක් හෝ වේවා, යම්තැනක සිටි මෙහෙණට යුක්ති කරන්නෙමියි සිතෙක් උපදීද, ඉන්පසු විනිසකරුවන්ගේ සමීපයට යන්නියට පියවරක් පියවරක් පාසා දුක්කටය වේ. “එකස්ස ආරොචෙති” පැමිණිලි විත්තිකාර දෙජනයන් අතුරෙහි යම්කිසි එකක්හුගේ කථාව ඒ දෙදෙනා අතුරෙහි යම්කිසි එකෙක් විනිසකරුවන්ට සැලකරයි. “දුතියස්ස ආරොචෙති” යන මෙහිද මේනයම වේ.

මේ මතු කියනු ලබන්නී මෙහි නොමුළාබව පිණිස විස්තර කථාය: යම්කිසි තැනක යටත්පිරිසෙයින් මෙහෙණවරට පැමිණි විනිසකරුවන් දැක මෙහෙණ තොමෝ තමන්ගේ කථාව සැලකෙරේද, මෙහෙණට දුක්කටය වේ. උපාසකයෙක් තෙමේ තමන්ගේ කථාව සැලකෙරේද, මෙහෙණට ථුල්ලච්චය වේ. පළමුකොට උපාසක තෙමේ තමන්ගේ කථාව සැලකෙරේනම් මෙහෙණට දුක්කටය වේ. නැවත ඕතොමෝ තමන්ගේ කථාව සැලකරා නම් ථුල්ලච්චය වේ. මෙහෙණ තොමෝ මාගේද තාගේද කථාව තෝම සැලකරවායි උපාසකයාහට කියාද, ඒ උපාසක තෙමේ තමන්ගේ හෝ කථාව පළමුකොට සැලකිරීමෙහි, දුක්කටය වේ. දෙවන සැලකිරීමෙහි ථුල්ලච්චය වේ. උපාසක තෙමේ ‘මාගේද තාගේද කථාව තීම සැලකරවා’යි මෙහෙණට කියාද, මෙහිද මේ නයම වේ.

මෙහෙණතෙමේ කැපකරු ලවා යුක්තිය කියවාද, එහි කැපකරු හෝ මෙහෙණගේ කථාව පළමුකොට සැලකෙරේවා, අන්‍යයා හෝ තමන්ගේ කථාව කැපකරු හෝ දෙදෙනාගේම කථාව අන්‍යයා හෝ දෙදෙනාගේම කථාව සැලකෙරේවා, යම් ඒ පරිද්දෙකින් සැලකරණු ලබන කල්හි මෙහෙණට දුක්කටය වේ. දෙවන සැලකිරීම නිමිතිකොට ථුල්ලච්චය වේ. යම් ඒ පරිද්දෙකින් සැලකරණ ලද්ද, දෙදෙනාගේම කථාව අසා, විනිසකරුවන් විසින් විනිශ්චය කළ කල්හි යුක්ති විනිශ්චයෙහි පර්‍ය්‍යාවශානය වේ. ඒ විනිශ්චයාගේ කෙළවර මෙහෙණට ජයෙහි ද පරාජයෙහි ද සඞ්ඝාදිසෙසය වේ. ඉදින් වනාහි බොහෝකල් පැවැති අධිකරණයවේද, විනිසකරුවන් විසින් පෙර අසන ලද්දේවේද, එකල්හි ඔවුහු මෙහෙණද යුක්ති කියන්නහුද දැකම තොපට කථාවක් නැත, මේ කරුණ අපි දනුම්හ’යි තුමූම විනිශ්චයකොට දෙත්ද, මෙබඳු විනිශ්චය කෙළවරද මෙහෙණට ඇවැත් නොවේ.

පළමුකොට පැමිණිය යුතු ආපත්තිය මේ ධර්‍මයටනුයි පඨමාපත්තික නම. ව්‍යතික්‍රමණයෙහිම පැමිණිය යුත්තේය යන අර්‍ත්‍ථයි. ඒ ප්‍රථමාපත්තිය ඇති පදභාජනයෙහි වනාහි අදහස පමණක් දක්වන්නට “සහවත්‍ථජ්ඣාචාරා ආපජ්ජති අසමනුභාසනාය”යි වදාරණ ලදී. මේ වනාහි මෙහි අර්‍ත්‍ථයයි. වස්තුව්‍යතික්‍රමණය සමග යම් ධර්‍මයකට මෙහෙණතොමෝ පැමිණෙන්නීද, තෙවන සමනුභාෂණයෙන් නොපැමිණෙන්නීද මෙය පළමුකොටම වස්තු ව්‍යතික්‍රමණය සමග පැමිණිය යුතු බැවින් පඨමාපත්තික වේ. භික්‍ෂුණී සංඝයා කෙරෙන් පහකෙරේනුයි නිස්සාරණීය නම. ඒ පහකළයුතු පදභාජනයෙහි වනාහි අදහස පමණක් දක්වන්නට “සඞ්ඝමහා නිස්සාරීයති”යි වදාරණ ලදි. එහි යමකට පැමිණි මෙහෙණ තොමෝ භික්‍ෂුණී සඞ්ඝයා කෙරෙන් පහකරණු ලබානුයි හේ නිස්සාරණීයයි මෙසේ අර්‍ත්‍ථය දතයුතුය. ඒ ධර්‍මය තෙමේම සඞ්ඝයා කෙරෙන් කිසිවකු විසින් පහකරණු නොලබයි. ඒ ධර්‍මය කරණකොට මෙහෙණ තොමෝ පහකරණු ලැබේද, එහෙයින් පහකෙරේනුයි නිස්සාරණීය නම.

“ආකඩ්ඪියමානා ගච්ඡති” යුක්තිබණන මිනිසුන් විසින් තුමූ හෝ අවුත් දූතයකු හෝ යවා එව’යි කියන ලද්දී විනිසකරුවන්ගේ සමීපයට යේද, ඉන්පසු අට්ටකාරක තෙමේ තමන්ගේ හෝ කථාව පළමුකොට සැලකෙරේවා. මෙහෙණගේ හෝ කථාව පළමුකොට සැලකෙරේවා, පළමු සැලකිරීමෙහි දුක්කටය නොමවේ. දෙවන සැලකිරීමෙහි ථුල්ලච්චය නොවේ. ඉදින් ඇමැතියන් විසින් විනිශ්චය කොට කරණලද යුක්ති කෙළවරද ඇවැත් නොවේමය. ඉදින් අට්ටකාරකතෙමේ ‘මාගේද තීගේද කථාව තීම කියව’යි මෙහෙණට කියානම්, ඒ කරුණ කියන්නියගේද කථාව අසා කරණලද යුක්ති කෙළවරද ඇවැත් නොවේමය.

“රක්‍ඛං යාචති” දැහැමි රැකුමක් ඉල්ලාද, ඇවැත් නොවේ. දැන්, ඉල්ලූ ආරක්‍ෂාව යම්සේ දැහැමි වේද, එය දක්වනු පිණිස “අනොදිස්ස ආචික්‍ඛති”යි කීහ. එහි අතීතය අරබයා නියමකොට කීමෙක් ඇත. නියම නොකොට කීමක් ඇත. අනාගත අරබයාද නියම කොට කීමෙක් ඇත. නියම නොකොට කීමෙක් ඇත.

අතීතය අරබයා නියමකොට කීම කෙසේවේද, යත්: මෙහෙණවරෙහි ගම්දරුවෝ හෝ ධූර්‍තාදීහු හෝ යම්කිසි කෙනෙක් අනාචාරයෙහි හෝ හැසිරෙත්ද, රුක් හෝ සිඳිත්ද, ඵලාඵල හෝ ගෙණයත්ද, පිරිකර හෝ පැහැර ගණිත්ද, එකල්හි මෙහෙණතොමෝ විනිශ්චය කාරකාමාත්‍යයන් කරා එළැඹැ ‘අපගේ මෙහෙණවර මේ නම් වැඩක් කරණ ලදැයි කියයි. කවුරුන් විසින්දැ’යි විචාළ කල්හි ‘අසුවලා විසින්, අසුවලා විසින්යි කියයි. අතීතය අරබයා නියමකොට කීම මෙසේවේ. ඕ නොවටියි. එය අසා ඒ විනිසකරුවෝ ඔවුන්ට දඬුවම් කෙරෙත්ද, ඒ සියල්ල මෙහෙණට නයවේ. ‘දඩ ගන්නාහුයයි අදහස ඇති කල්හිද නයමවේ. ඉදින් ‘මොහුට දඩ ගසවු’යි කියාද පස්මස්සක් පමණද දඩ ගත්කල්හි පාරාජිකය වේ.

‘කවරක්හු විසින්දැ’යි විචාළ කල්හි ‘අසුවලා විසිනැ’යි කීම අපට නොවටියි. තෙපිම දැනගණිවු, හුදෙක් අපි ආරක්‍ෂාව ඉල්ලමු, ඒ ආරක්‍ෂාව අපට දුනමැනැව, ගන්නාලද බඩුවද ගෙන්වනු මැනැවැයි කියයුතුය. නියම නොකොට කීමවේ. ඕ වටියි. මෙසේ කියූකල්හි ඒ විනිසකරුවෝ ඒ ක්‍රියාව කළවුන් සොයා ඔවුන්ට දඩගසත්ද, සියලු වස්තුව ගත්කල්හිද, මෙහෙණට නය නොමවේ. ඇවැත් නොවේ.

පිරිකර පැහැරගෙන යන්නවුන් දැක ඔවුන්ට අවැඩ කැමැති බැවින් ‘සොරහු, සොරහු’යි කීමද නොවටියි. මෙසේ කියූකල්හිද, ඔවුන්ට යම් දඬුවමක් කෙරෙත්ද, ඒ සියල්ලම මෙහෙණට නයවේ. ‘මොහු විසින් මාගේ පිරිකර ගන්නා ලද්දේය, ඒ පිරිකර ගෙන්වාලවා මොහුට දඬුවම් නොකරවයි තමන්ගේ වචනය කරන්නහුට කීම වටියි. දැසිදස්වැව් ආදිය පිණිස නඩු කියත්ද, මෙය අකැප නඩුකීම නම. එය නොවටියි.

අනාගතය අරබයා නියම කොටකීම කෙසේ වේද, යත්: කියූ නයින්ම අනුන් විසින් අනාචාරාදියක් කළ කල්හි මෙහෙණ තොමෝ ‘අපගේ මෙහෙණවරෙහි මේ මේ වැඩ කරත්, මත්තෙහි නොකරනු පිණිස අපට ආරක්‍ෂාව දුනමැනැවැ’යි විනිසකරුවන්ට මෙසේ කියයි. එකල්හි ‘කවුරුන් විසින් මෙසේ කරණ ලදදැ’යි විචාළ කල්හිද ‘අසුවලා විසින්ද අසුවලා විසින්දැ’යි කියාද, මෙසේ අනාගතය අරබයා නියමකොට කීම වේ. එයද නොවටියි. ඔවුන්ට දඬුවම් කළ කල්හි පෙර කියූ නයින්ම සියල්ල මෙහෙණට නයවේ. සෙස්ස පුරිමය සමානම වේ.

විනිසකරුවෝ ‘මෙහෙණවරෙහි මෙබඳු නොකටයුතු කරන්නවුන්ට මෙනම් දඬුවම් කරම්හයි බෙර හසුරුවා අණෙහි නොසිටින්නන් සොයා දඬුවම් කෙරෙත්ද, මෙහෙණට නය නොමවේ. ඇවැත් නොවේ.

යම් මේ විනිශ්චයක් මෙහෙණට කියන ලද්දේද, මහණුන්ටත් මෙම නයවේ. මහණහුටද නියමකොට කීම නොවටියි. එසේ කියූ කල්හි යම් දඬුවමක් කෙරෙත්ද, සියල්ල නයවේ. කියූනයින්ම දඩ ගන්වන මහණහුට පාරාජිකය වේ. යම් මහණෙක් දඩ ගසන්නාහයි දන්නේම නියම නොකොට කියාද, ඔවුහුද සොයාබලා දඩ ගසත්මද දොසෙක් නොවේ. විහාරසීමාවෙහි රුක් ආදිය සිඳින්නන්ගේ වෑපොරෝ ආදිය ගෙන ගලෙන් කොටත් නම් නොවටියි. මුවහත බිදීද, කරවාදිය යුතුය. දුවගොස් ඒ රුක් සිඳින්නන්ගේ පිරිකර ගණිත්ද හෙද නොකටයුතුය. සිත වහා පෙරළෙන්නේමය. එහෙයින් සොරසිත උපන්කල්හි මුල්සිඳීමටද යන්නේය. සෙස්ස ප්‍රකටමය.

කඨිනසමුත්‍ථානිකය. ක්‍රියාසමුත්‍ථානය. නොසංඥාවිමොක්‍ෂය. අචිත්තකය. ප්‍රඥප්තිවද්‍යය. කායකර්‍මයි. වාක්කර්‍මයි. ත්‍රිචිත්තයි. ත්‍රිවෙදනයි.

සප්තදශකසඞ්ඝාදිශෙෂයන් අතුරෙහි පළමුවන ශික්‍ෂාපදයයි

ද්‍විතීය සඞ්ඝාදිශේෂය වර්ණනාව

ද්විතීය ශික්‍ෂාපදයෙහි - ‘වරභණ්ඩං’ මුතු මැණික් වෙරළුමිණි ආදීවූ මාහැඟි බඩු

“අනපලොකෙත්‍වා” නොවිචාරා. “ගණං වා” මල්ල රජුන්ගේ ගණය හා කුමාරභත්තිගණදියය. “පූගං” ධාර්මිකගණය. ‘සෙණිං’ නන්වැදෑරුම් සුවඳ කරණගණය හා පෙසකාරගණාදියය. යම් හෙයකින් යම් යම් තැනක රජහු ගණාදීන්ට ගම්නියම්ගම් ‘තෙපිම මෙහි අනුශාසනා කරවුයි පාවාදෙත්ද, ඒ ඒ තන්හි ඔවුහුම අධිපතීහු වෙත්. එහෙයින් ඔවුන් සඳහා මේ කියන ලදී. මෙහිදී රජු හෝ ගණාදීන් හෝ විචාරාද භික්‍ෂුණී සඞ්ඝ තෙමේ විචාරිය යුත්තේමය. “ඨපෙත්‍වා කප්පං” තීර්ථකයන් අතුරෙහි හෝ අන් මෙහෙණන් අතුරෙහි හෝ පෙර පැවිදි වූ කැපබවට ගියක හැර සෙස්ස ප්‍රකටමය.

චොරිවුට්ඨාපන සමුත්‍ථානිකය. කිසි කාර්‍ය්‍යක් හෙතුකොට මෙහෙණන් ගියකල්හි අවුත් ඛණ්ඩ සීමාවක, හුන් තැනෙහිම තමන්ගේ ඇසුරෙහිවූ පිරිස සමග උපාද්ධ්‍යායව උපසම්පදා කරවන්නියට වාචා චිත්තයෙන් හටගණියි. ඛණ්ඩ සීමාවකට හෝ නදියකට හෝ ගොස් උපසපන් කරන්නියට කායවාචාචිත්තයෙන් හටගණියි. නොවිචාරා උපසපන් කරවීම් වසයෙන් ක්‍රියාක්‍රියය. සංඥාවිමොක්‍ෂය. සචිත්තකය. ප්‍රඥප්තිවද්‍යය. කායකර්‍මයි. වාක්කර්‍මයි. ත්‍රිචිත්තයි. ත්‍රිවෙදනයි.

දෙවන ශික්‍ෂාපදයයි

තෘතීය සංඝාදිශේෂය වර්ණනාව

තෘතීය ශික්‍ෂාපදයෙහි - පරික්‍ඛෙපං අතික්කාමෙන්තියා මෙහි එක් පයක් ඉක්මවන්නියට ථුල්ලච්චය වේ. දෙවනපය ඉක්මවූ ඇසිල්ලෙහි සඞ්ඝාදිසෙසය වේ. “අපරික්‍ඛිත්තස්ස ගාමස්ස උපචාරං” මෙහි වැට කිරීමට සුදුසු තැන එක් පයකින් ඉක්මවා නම් ථුල්ලච්චය වේ. දෙවන පයින් ඉක්මවූ ඇසිල්ලෙහි සඞ්ඝාදිසෙසය වේ. තවද මෙහි එක්ගමකින් නික්මෙන්නියට ග්‍රාමාන්තර ප්‍රත්‍යයයෙන් ඇවැත් නොවේ. නික්ම අන්ගමකට යන්නියට පියවරක් පියවරක් පාසා දුක්කටය වේ. එක් පයකින් අන්ගමක පරික්‍ෂෙපය හෝ උපචාරය හෝ ඉක්මවූ ඇසිල්ලෙහි ථුල්ලච්චය වේ. දෙවන පයින් ඉක්මෙවු ඇසිල්ලෙහි සඞ්ඝාදිසෙසය වේ. එයින් නික්ම නැවැත සිය ගමට පිවිසෙන්නියටද මෙම නයවේ. කඩ පවුරකින් හෝ වැටසිදුරකින් හෝ භික්‍ෂුණීන්ගේ විහාරභූමියට ඇතුල්වන්නට හැකිවේද, මෙසේ ඇතුල්වන්නී කැපබිමට පිවිසියා වේ. එහෙයින් වටියි. ඇත්පිට ආදියෙන් හෝ සෘද්ධියෙන් හෝ පිවිසේනම් වටීමය. මෙහි පයින් ගමනම අදහස් කරණලදී. එහෙයින්ම ‘පඨමං පාදං අනික්කාමෙන්තියා’ යනාදිය කීහ.

ගම් දෙකක් භික්‍ෂුණීන්ගේ විහාර හා සබැඳි වැට ඇත්තේ වේ. යම් ගමෙක භික්‍ෂුණී විහාරය වේද, එහි පිඩුපිණිස හැසිර නැවැත විහාරයට පිවිස වෙහෙර මැදින් අනික් ගමකට මග ඇත්තේද, යෑම වටියි. එගමින් ඒ මගින්ම හැරී ආයුතුය. ඉදින් ගම්දොරින් නික්ම එන්නීද, පෙරනයින්ම ආපත්තිභෙදය දතයුතුය. සියගමින් කිසියම් කාර්‍ය්‍යක් හෙතුකොට මෙහෙණන් සමග නික්මුනු මෙහෙණ නැවැත පිවිසෙන කල්හි ඇතෙක් හෝ මිදී ඒද ජන සම්බාධයෙක් හෝ වේද, එහිදී අන් මෙහෙණෝ වහා ගමට පිවිසෙත්ද, අන් මෙහෙණක් එනතුරු පිටතදොර සිටිය යුතුය. ඉදින් නොඑන්නීද, දෙවන මෙහෙණ තොමෝ ගියා නම් වේ. පිවිසීම වටියි.

පෙර මහගමෙක් වේද, ගමමැද මෙහෙණවරක් වේද, පසුව සතරදෙනෙක් එගම ලැබ වෙන් වෙන්ව වැටින් වටකොට බෙදාගෙණ බුදිත්ද, වෙහෙරින් එක් ගමකට යෑම වටියි. එගමින් අනික් ගමකට දොරකඩින් හෝ වැට සිදුරකින් හෝ පිවිසෙන්නට නොවටියි. නැවැත වෙහෙරටම හැරී ඒම වටියි. කුමක් හෙයින්ද, යත්:- වෙහෙරට ගම් සතර සාධාරණ බැවිනි.

“අන්තරවාසකො තෙමීයති” යම් නදියක තෙමඩුලු වැසීමෙක් වේද, එසේ හැඳගත්, වැසිකාලයෙහි තොටින් හෝ නොතොටින් හෝ බැස යම් කිසි තැනක එතෙර වන්නාවූ මෙහෙණගේ අඳනය එකඟුල් දෑඟුල් පමණ නමුදු තෙමේද, ඕය. සෙසු නදීලක්‍ෂණය. නදීනිමිත්ත කථාවෙහි ප්‍රකාශ වන්නේය. මෙබඳු නදියකට තොටින් හෝ නොතොටින් හෝ බැස එතෙරවන කාලයෙහි පළමුපය උදුරා ඉවුරෙහි තබන්නියට ථුල්ලච්චය වේ. දෙවනපිය ඉදිරීම නිමිතිකොට සඞ්ඝාදිසෙසය වේ. හෙයකින්යේද, ඇවැත් නොවේ. පයින් නදියට බැස එතෙරවන කාලයෙහි හෙයට නැග එතෙරවන්නියටද, ඇවැත් නොවේ. හෙයකින් ගොස් එතෙරවන කාලයෙහි පයින් යන්නියට ඇවැත් වේමය. යානනාවා ආකාස ගමන් ආදියෙහිද මේ නයමවේ. මෙතෙරින් ගඟින් එතෙර නොව අහසට පැන හෝ පරතෙරම පාගන්නියට ඇවැත් නොවේ. රඳන්කම් පිණිස ගොස් දර රැස්කිරීම් ආදි කටයුතුවලින් දෙතුන් මෙහෙණ කෙනෙක් දෙතෙරෙහි හැසිරෙත්ද, වටියි. ඉදින් මෙහි කිසි මෙහෙණක් කලහකොට අනික් තෙරටයේද, ඇවැත් වේ. මෙහෙණෝ දෙදෙනෙක් එකට එතෙර වෙත්ද, එක් මෙහෙණක් තොමෝ ගඟ මැදදී කලහකොට නැවැතී මෙතෙරටම එන්නීද ඇවැත් වේ. අන් මෙහෙණහට මෝතොමෝ ගියතැන සිටියා වේ. එහෙයින් පරතෙරට යන්නියටද ඇවැත් නොවේ. නෑමට හෝ බීමට හෝ බැසසිටි මෙහෙණතොමෝ ඒ ඉවුරටම පෙරළා එතෙරවේද, ඇවැත් නොවේ.

“සහ අරුණුග්ගමනා” යන මෙහි හැදෑරීම හෝ අන්කිසි කර්‍මයක් හෝ කරන්නී අරුණට පෙරම දෙවැනියගේ සමීපයට එන්නෙමි’යි කල්පනා කෙරේද, ඒ මෙහෙණ නොදන්නා කල්හිම අරුණ නගීද, ඇවැත් නොවේ. එකල්හි අරුණ නැගීම දක්වා මෙහිම වන්නෙමියි හෝ කල්පනා නොකිරීමෙන් විහාරයෙහි එක්පෙදෙසක හිඳීද, දෙවන මෙහෙණගේ අත්පසට නොබසීද, අරුණ නැගීමෙහි සඞ්ඝාදිසෙසය වේ. අත්පසම මෙහි පමණ වේ. අත්පස ඉක්මීමෙහි එක් ගබඩාවක් වී නමුදු ඇවතින් නොරකියි.

“අගාමකෙ අරඤ්ඤෙ” මෙහි නික්‍ඛමිත්‍වා බහි ඉන්‍දඛීලා සබ්බමෙතං අරඤ්ඤං’යි මෙසේ කියූ ලක්‍ෂණ ඇතියේම අරණ්‍යයය. ඒ මේ අරණ්‍යය හුදෙක් ගම නොවීමෙන් අගාමකයි කියන ලදී. වින්‍ධ්‍යවන හා සමාන නොවන බැවිනි. එබඳු වනයකට බටකල්හි දර්‍ශනොපචාරය හැරිය කහි ශ්‍රවණොපචාරය ඇත්තේනම් ඇවැත් වේ. එහෙයින්ම අර්‍ත්‍ථකථාවන්හි ‘ඉදින් මෙහෙණන් මහාබොධි අඞ්ගනයට පිවිසෙන කල්හි එක් මෙහෙණක් තොමෝ පිටත සිටීද, ඇයටද ඇවැත් වේ. ලොහොපහයට පිවිසෙන්නියන් කෙරෙහිද, පිරිවෙණට පිවිසෙන්නියන් කෙරෙහිද, මේ නයම වේ. මහසෑය වඳින්නියන් අතුරෙහිද එක් මෙහෙණක් තොමෝ උතුරු දොරින් නික්මයේද, ඇයටද, ඇවැත් වේ. ථූපාරාමයට පිවිසෙන්නියන් අතුරෙහි එක් මෙහෙණක් තොමෝ පිටත සිටීද, ඇයටද ඇවැත් වේයයි කියන ලදී. මෙහි දර්‍ශනොපචාරය නම් යම්තැනක සිටියහු දෙවන මෙහෙණක් තොමෝ දකීද එතැනය. ඉදින් තිරපවුරක අතර සිටියා වේද, දර්‍ශනොපචාරය හරී නම්වේ. ශ්‍රවණොපචාරය නම් යම්තැනක සිටියා මංමුළා හඬින් මෙන්ද ධර්‍මශ්‍රවණාරොචන ශබ්දයෙන් මෙන්ද, අය්‍යෙයි හඬනගන්නියගේ ශබ්දය අසාද, ඒ තැනය. අබවෙසෙහි දුරද දර්‍ශනොපචාරය නම්වේ. ඕතොමෝ මෙබඳු ශ්‍රවණොපචාරය හලකල්හි ඇවැත් නොරකියි. හල ඇසිල්ලෙහිම සඞ්ඝාදිසෙසාපත්තියට පැමිණිම වේ.

එක් මෙහෙණක් තොමෝ මගයන්නී නවතීද, උත්සාහ ඇතිව ‘දැන් පැමිණෙන්නෙමි’යි ලුහුබඳීද, ඇවැත් නොවේ. ‘ඉදින් පළමුකොට යන්නීහු අන් මගකින් යෙත්ද, ගියාහුනම් වෙති. අනාපත්තිම වේ. යන්නාවූ දෙදෙනකු අතුරෙන් එක් තැනැත්තියක් ලුහු බඳින්නට අපොහොසත් වන්නී ‘මොතොමෝ යේවා’යි වෙන්වේද, අනික් තැනැත්තීද, ‘මෝතොමෝ වෙන්වේවායි යේද, දෙදෙනාහටම ඇවැත් වේ. මගබැස යන්නවුන් අතුරෙහි ඉදිරියෙහි යන මෙහෙණ තොමෝ මංමුළාවූ බැවින් අන් මගක් ගණීද, පසුව යන මෙහෙණ තොමෝත් අන්මගක් ගණීද, එක් මෙහෙණක් එක් මෙහෙණක ගිය තැන සිටියි. දෙදෙනාහටම ඇවැත් නොවේ.

“පක්‍ඛසඞ්කන්තාවා” තීර්ථායතනයට ගියා හෝ. සෙස්ස ප්‍රකටමය. ප්‍රථමපාරාජික සමුත්‍ථානිකය ක්‍රියාසමුත්‍ථානය. සංඥාවිමොක්‍ෂය. සචිත්තකය. ප්‍රඥප්තිවද්‍යය. කායකර්‍මයි. වාක්කර්‍මයි. ත්‍රිචිත්තයි. ත්‍රිවෙදනයි.

තෙවන ශික්‍ෂාපදයයි

චතුර්‍ත්‍ථ සඞ්ඝාදිශේෂය වර්ණනාව

චතුර්‍ත්‍ථ ශික්‍ෂාපදයෙහි - “පාදපීඨං” සේදූ පා තබන දඬුකඩ “පාදකඨලිකං” නොසේදූ පා තබන දඬුකඩ. “අනඤ්ඤාය ගණස්ස ඡන්‍දං” එම උත්ක්‍ෂෙපණීයකර්‍මකාරක ගණයාගේ ඡන්‍දය නොදැන. “වත්තෙ වත්තන්ති” තෙතාළිස් ප්‍රභෙද වූ එතෙරවීමට හෙතුවූ වතෙහි පවතින්නිය. සෙස්ස ප්‍රකටමය.

ධුරනික්‍ෂෙප සමුත්‍ථානිකය. කායවාචාචිත්යෙන් හටගනියි. ක්‍රියාක්‍රියසමුත්‍ථානය. සංඥාවිමොක්‍ෂය. සචිත්තකය. ලොකවද්‍යය. කායකර්‍මයි. වාක්කර්‍මයි. අකුශලචිත්තයි. දුඃඛවෙදනයි.

සිවුවන ශික්‍ෂාපදයයි

පඤ්චම සඞ්ඝාදිශේෂය වර්ණනාව

පඤ්චම ශික්‍ෂාපදයෙහි - “එකතො අවස්සුතෙ” මෙහි ‘මෙහෙණගේ මෛථුන රාගයෙන් තෙත්බව දතයුතුයයි මහාපච්චරියෙහි කියන ලදී. මහාර්‍ත්‍ථකථාවෙහි මෙය නොකියන ලදී. නියමකොට ඒ නොකීම පෙළ හා සමවේ. සෙස්ස ප්‍රකටමය.

ප්‍රථම පාරාජික සමුත්‍ථානික වේ. ක්‍රියාසමුත්‍ථානය. සංඥාවිමොක්‍ෂය. සචිත්තකය. ලොකවද්‍යය. කායකර්‍මයි. වාක්කර්‍මයි. අකුශලචිත්තයි. දුඃඛවෙදනයි.

පස්වන ශික්‍ෂාපදයයි

ෂෂ්ඨ සඞ්ඝාදිශේෂය වර්ණනාව

ෂෂ්ඨ ශික්‍ෂාපදයෙහි - “යතො ත්‍වං” යම්හෙයකින් තී “උය්‍යොජෙති ආපත්ති දුක්කටස්ස” යනාදී වූ සඞ්ඝාදිසෙසය කෙළවරකොට ඇති ඇවැත්හු කවරියක්හට වෙත්ද, යත්: කියූ ලෙසින් නියොග කරණ මෙහෙණට වෙත්.

“න දෙති න පතිගණ්හාති පටිග්ගහො තෙන න විජ්ජති, ආපජ්ජති ගරුකං න ලහුකං තඤ්ච පරිභොග පච්චයා පඤ්හා මෙසා කුසලෙහි චිත්තිතා”

මේ ගාථාව නියෝග කරන්නිය සඳහා කියනලදී. නියෝග ලත් අනික් මෙහෙණගේ ආපත්තිභෙදය ප්‍රථම ශික්‍ෂාපදයෙහි බෙදන ලද්දේය. සෙස්ස ප්‍රකටමය.

ත්‍රිසමුත්‍ථානිකය. ක්‍රියාසමුත්‍ථානය. සංඥාවිමොක්‍ෂය. සචිත්තකය. ලොකවද්‍යය. කායකර්‍මයි. වාක්කර්‍මයි. අකුශලචිත්තයි. ත්‍රිවෙදනයි.

සවන ශික්‍ෂාපදයයි

සප්තම සඞ්ඝාදිශේෂය වර්ණනාව

සප්තම ශික්‍ෂාපදයෙහි - යාවතතියකපදාර්‍ත්‍ථය මහාවිභඞ්ගයෙහි කියූනයින්ම දතයුතුය. සෙස්ස ප්‍රකටමය.

සමනුභාසනසමුත්‍ථානිකය. ක්‍රියාසමුත්‍ථානය. සංඥාවිමොක්‍ෂය. සචිත්තකය. ලොකවද්‍යය. කායකර්‍මයි. වාක්කර්‍මයි. අකුශලචිත්තයි. දුඃඛවෙදනයි

සත්වන ශික්‍ෂාපදයයි

අෂ්ටම සඞ්ඝාදිශේෂය වර්ණනාව

අෂ්ටම ශික්‍ෂාපදයෙහි - “කිස්මිඤ්චිදෙව අධිකරණෙ” සතර අධිකරණයන් අතුරෙහි එක්තරා එකෙක. පදභාජනයෙහි වනාහි හුදෙක් අධිකරණවිභාගය දක්වනු පිණිස “අධිකරණං නාම චත්තාරි අධිකරණානි” යනාදිය වදාරණ ලදී. සමුත්‍ථානාදිය සමග සෙස්ස ප්‍රකටමය.

අටවැනි ශික්‍ෂාපදයයි

නවම සඞ්ඝාදිශේෂය වර්ණනාව

නවම ශික්‍ෂාපදයෙහි - “සංසට්ඨා” මිශ්‍ර වූවාහු. “අනනුලොමිකෙන” පැවිද්දන්ට අනුලොම් නොවූ. “කායිකවාචසිකෙන සංසට්ඨා” ගිහියන්ගේ කෙටීම් පිසීම් සුවඳ ඇඹරීම් මල්දම් ගෙතීම් ආදීවූ කායික ක්‍රියාවෙන්ද, හසුන් ගෙන යෑම පෙරළා ගෙණ ඊමැයි කියනලද වාචසික ක්‍රියාවෙන්ද මිශ්‍රවූවාහු. ලාමක කීර්තිශබ්දය මේ මෙහෙණන්ගේනුයි පාපසද්ද නම්හ. ලාමක වූ ආජීවසඞ්ඛ්‍යාත කීර්තිය මේ මෙහෙණන්ගේනුයි පාපසිලොකා නම්හ. සමුත්‍ථානාදිය සමග සෙස්ස ප්‍රකටයමය.

නවවන ශික්‍ෂාපදයයි

දශම සඞ්ඝාදිශේෂය වර්ණනාව

දශම ශික්‍ෂාපදයෙහි “එවාචාරා” මෙබඳු ආචාර ඇත්තාහු. තොපගේ ආචාරය යම්බඳුද, එබඳු ආචාර ඇත්තාහුය යන අර්‍ත්‍ථයි. සියලු තන්හි මෙම නයවේ. “උඤ්ඤාය” අවඥායෙන් පහත්කොට දැනීම පිණිස. “පරිභවෙන” මේ මෙහෙණෝ කුමක් කරන්නාහුදැ’යි මෙසේ පරිභවකොට දැනීමෙන්. “අක්‍ඛන්තියා” නොඉවසන බැවින් කොපයෙන් යන අර්‍ත්‍ථයි. “වෙභස්සා” බලවත් කථා ඇතිබැවින්. තමන්ගේ බලය පවසන තැති ගැන්වීමෙන් යන අර්‍ත්‍ථයි. “දුබ්බල්‍යා” තොපගේ දුර්‍වලභාවයෙන්. සියලු තන්හි අවඥායෙන්, පරිභවයෙන්යි මෙසේ සමුච්චයාර්‍ත්‍ථය දතයුත්තේය. “විචිච්චථ” වෙන්වුව මැනැවැ. සමුත්‍ථානාදීන් සමග සෙස්ස ප්‍රකටමය.

දසවන ශික්‍ෂාපදයයි.

“උද්දිට්ඨා ඛො අය්‍යායො සත්තරස සඞ්ඝාදිස්සො” මෙහි සවැදෑරුම් වූ ප්‍රථමාපත්තීන්ට අනතුරුව සඤ්චරිත්ත ශික්‍ෂාපදයද දුෂ්ටදොෂ ශික්‍ෂාපද දෙකද යන මේ ත්‍රිවිධ ශික්‍ෂාපදයෝ මහා විභඞ්ගයෙන් ගෙණ බහා ප්‍රථමාපත්තික නවයද, සිවුවැදෑරුම් වූ යාවත්තියකාපත්තීන්ට අනතුරුව මහාවිභඞ්ගයෙන්ම ගෙණ සිවුවැදෑරුම් යාවතතියක ශික්‍ෂාවන් බහා යාවතතියක ශික්‍ෂාපද අටද දතයුතුය. මෙසේ සියලුම ශික්‍ෂාපදයෝ ප්‍රාතිමොක්‍ෂාද්දෙශ මාර්‍ගයෙන් ‘උද්දිටඨා ඛො අය්‍යායො සත්තරස සඞ්ඝාදිසෙසා ධම්මා’යි මෙසේ මෙහි අර්‍ත්‍ථ දතයුතුය. පක්‍ෂමානත්තය හැර සෙස්ස ප්‍රකටමය. ඒ පක්‍ෂමානත්තය වනාහි ඛන්‍ධකයෙහි විස්තර වශයෙන් වර්‍ණනා කරන්නෙමු.

විනයවිවෘති නම්වූ සිංහල සමන්තපාසාදිකාවෙහි භික්‍ෂුණී විභඞ්ගයෙහි සප්තරසක සංඝාදිසෙස වර්‍ණනාව නිමි